Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Գ. Սսեցի

1399. Աղթամարի Արձակումը

Չամչեանի յառաջ բերած թուղթը ընդհանուր Վասպուրականցիներէ գրուած կըսուի, այլ եկաք ի կողմանս Վասպուրական ծովու՝ բացատրութիւնը կը ցուցնէ թէ նոր եկող Սիւնեցիներու, եւ Սիւնեցիներու հետ շփուած Սուխարեցի վարդապետներունմիտքն է որ կը տիրէ, եւ անոնց թելադրութեամբ եւ ազդեցութեամբ է, որ ամենայն կարգաւորք եւ աշխարհականք կամակից եղեն անկման կաթողիկոսին (ՉԱՄ. Գ. 456)։ Գահընկէց կաթողիկոսը պէտք է Դաւիթ եղած ըլլայ, որչափ ալ կարող եւ ազդեցիկ, այլ Տաթեւացիին ազդեցութեան դէմ մրցելու անբաւական։ Կաթողիկոսին գահընկեցութեամբ անձի փոփոխութիւն չէ ընդհանուր նպատակը, այլ Աղթամարի կաթողիկոսութեան դադարումը, զի ոչ կացցէ տունն՝ որոյ հիմն ի վերայ աւազի է եդէալ, եւ ոչ ի վերայ վիմի (ՉԱՄ. Գ. 456)։ Այս կերպով կապանքին պատճառը դադարելով, կապանքն ալ ջնջուած կըլլար, եւ այն յայտարարութիւնն է զոր հռչակեց Տաթեւացին, մեծահանդէս ժողով արարեալ, հարկաւ Մեծոփայ վանքը, արձակեաց զամենեսեան ի կապանաց հնոց կաթողիկոսացն մերոց (ՄԵԾ. 52)։ Մեծոփեցին կը սիրէ պաշտելի վարդապետը բարձրացնել, անոր վերագրելով գործին իշխանական մասն ալ, սակայն այնպէս չէր ըմբռներ ինքն Տաթեւացին, որ գիտութեամբ եւ արժանաւորութեամբ բարձր կրնար ըլլալ, բայց իշխանական նկարագիրը չունէր։ Ուստի պարտուպատշաճ կանոնաւորութեամբ կը դիմէր Յակոբ կաթողիկոսին, որ կանոնական արձակումը տայ, թելադրելով ալ, որ ամէն քաղաքի յանուանէ, եւ վարդապետացն եւ քահանայիցն թուղթ օրհնութեան գրէ, այլեւ ննջեցելոց նոցա արձակում ի կապանաց անիծիցն, եւ բոլոր Աղթամարի վիճակներուն եպիսկոպոսներ ձեռնադրէ եւ միւռոն յղէ։ Մութ կը մնան միայն թէ որոնք են բոլոր այն երեք երկիրք, զոր Սսոյ աթոռին ի հնազանդութիւն բերած կըսէ (ՉԱՄ. Գ. 456), այլ հաւանականորեն կրնանք մեկնիլ՝ Վասպուրական եւ Մոկք եւ Կարդուք երեք նահանգներուն վրայ։ Սոյն նամակին մէջ Յակոբի տրուած գովեստները, պարծանք համայնից ազգի, մեծիմաստ գիտութեան տէր, եւ վեհ գերարփի, պէտք է առնել իբր պատշաճից բացատրութիւններ, ինչպէս իշխանաւորներու ուղղուած գրութիւնները կը կազմուին, աւելի պաշտօնին բարձրութիւնը դիտելով, քան թէ պաշտօնավարողին արժանաւորութիւնը։ Տաթեւացիին գլխաւորութեամբ տրուած որոշումը հաղորդուեցաւ ամէն կողմ, դէպ Արեւելք մինչեւ ի յաթոռն Աղուանից, դէպ հարաւ մինչ ի Պարսկաստան, դէպ հիւսիս մինչ ի Վրաստան, եւ դէպ արեւմուտք մինչեւ Սսոյ աթոռն սուրբ։ Յակոբ փութաց պատասխանել ամենայն ուրախութեամբ, ուր զինքն կանուանէ կաթողիկոս ամենայն Հայկազնեաց հանուրց եւ Վաղարշապատու, որով կը յայտնուի թէ Էջմիածինէ դուրս գտնուող կաթողիկոսներ միշտ ինքզինքնին պանդուխտ կը սեպէին եւ աթոռին բուն տեղը Էջմիածին կը ճանչնային, եւ գիրը կուղղէ յականաւոր մայրաքաղաքդ Արճէշ եւ ի սուրբ ուխտն Մեծոփայ որով կը հաստատուի Վասպուրականցւոց ժողովին Մեծոփայ վանքը գումարուած ըլլալը։ Ոչ միայն օգնութիւններ կը զրկէ, այլեւ հայրապետական հեղինակութեամբ կը յայտարարէ, թէ այս մեր գիր հոգեւորական բարձր հրամանի հաստատութիւն է (ՉԱՄ. Գ. 457)։ Յիշուաթ չէ նոր եպիսկոպոսներ եւ միւռոն յղած ըլլալը, բայց ենթադրելի չէ որ չոր թուղթով մը բաւականացած ըլլայ, այլ հարկաւ պատշաճ պատուիրակութիւն մըն ալ ճամբայ հանած է։ Տաթեւացին 1408 ձմեռնամուտին Մեծոփ հասած ըլլալով (§ 1397), նոր գարունէն առաջ գործի ձեռնարկել չէր կրնար, եւ հազիւ թէ ամառուան յառաջանալէն ետքը կրնար գործի ձեռնարկել, միտքերը պատրաստել, ժողով հրաւիրել եւ հաւաքել, որոշում տալ, գիրերը յղել, այնպէս որ հազիւ 1409-ին վերջերը կրնար Յակոբ կաթողիկոս եղելութեան տեղեկանալ։

« 1398. Աղթամարի Կապանքը   |   1400. Տաթեւացին Կը Դառնայ »
© Gratun.org