Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Գ. Սսեցի

1404. Տաթեւացիէն Ետքը

Տաթեւեան հաստատութիւնը մահուամբ չդադրեցաւ, բայց թէ ո՛վ նստեցաւ Գրիգորի վարդապետական աթոռը՝ Մեծոփեցի պատմիչը յանուանէ յիշած չէ։ Տաթեւացիին աշակերտները համրած ատեն առաջին գրած է Մխիթար Տաթեւացին (ՄԵԾ. 50), բայց Մխիթարի անունը ուրիշ տեղ յիշուած չենք գտներ, մինչ Գրիգորի մահուանէն 30 տարի ետքը, իբրեւ վարդապետներու առաջին, եւ իբրեւ վարժապետ եւ ուսուցիչ կը յիշուի Յովհաննէս Հերմոնեցին (ԿՈՍ. 51), որ երկրորդ է նախասացեալ ցուցակին մէջ Մխիթարէ ետքը (ՄԵԾ. 50)։ Այսչափը կը բաւէ մեզի հետեւցնելու, թէ Մխիթար Գրիգորէ առաջ կամ ետքը մեռած է, իսկ Գրիգորի գործին շարունակողն ու արդիւնաւորողն եղած է ստուգապէս Յովհաննէս Հերմոնեցին։ Մէկտեղ եկող Վասպուրականցիներն ալ ետ չեն դարձած, անշուշտ կը վախնային Դաւիթ Աղթամարցիին սահմաններուն մէջ երեւալ, որ հաւասարապէս զայրացած էր Տաթեւացիին գործակիցներուն դէմ, որ իրեն գահընկէցութեան աշխատած էին, թէպէտ նպատակին յաջողցուցած չըլլան։ Յովհաննէս Մեծոփեցին, որ Վասպուրականէ հեռացողներուն գլխաւորն էր, առիթէն օգտուելով սկսաւ շրջան ընել Սիւնեաց եւ Այրարարտի վանքերը, բայց երբ կը գտնուէր Այրեվանքը, երկիրպագանել աստուածամուխ գեղարդեանն (ՄԵԾ. 61), հիւանդացաւ մեծապահոց միջոցին, մօտ ի Զատկի յարութեան տօնն, եւ Յինանց մէջ, ի նոյն օրն որ ասի Անսկիզբն Աստուած, ի Յարութեան օրն, այսինքն կիրակի օր մը՝ հասեալ վախճան նորա, գնաց առ Քրիստոս (ՄԵԾ. 61)։ Անսկիզբն Աստուած յարութեան շարական, ունինք միայն Անսկիզբն Աստուած եւ ամենազօր հարցը (ՇԱՐ. 335), կերգուի Յինանց չորրորդ կամ Կարմիր կիրակիէն (ՏՕՆ. 112), որ 1411-ին կիյնար մայիս 3-ին, եւ այս պէտք է ընդունուի իբրեւ Յովհաննէս Մեծոփեցիի մահուան թուականը։ Նոյն չորս Վասպուրականցի վարդապետները, որոնք Տաթեւացիին թաղման գտնուած էին (§ 1401), եւ իրենց հետ եղողները՝ հայրենակից եւ հայրապատիւ ընկերն ալ տարին թաղեցին Հաւուցթառի վանքը, Յովսէփ նոր վկային եւ Եղիա վարդապետին գերեզմանին քովը (ՄԵԾ. 61)։ Յովսէփ նոր վկայն Յովսէփ Դըւնեցին է, որուն վրայ խօսած ենք իր կարգին (§ 959), իսկ Եղիա վարդապետ՝ պէտք է իմացուի Հաւուցթառի վանահայրը, որ ներկայ եղած էր Լոռիի գումարումին (§ 1084), եւ որուն շինարար ու նշանաւոր անձ մը եղած ըլլալը կը քաղուի այդ պատուաբեր յիշատակութենէն։ Մեծոփեցի պատմիչը՝ իրեններուն փառաւորութիւնները փայլեցնելու հետամուտ, կը վկայէ թէ Յովհաննէսի գերեզմանին վրայ բազում բժշկութիւնք լինէին ի սուրբ ոսկերաց նորա (ՄԵԾ. 61), սակայն Յովհաննէսի յիշատակը Յայսմաւուրքի անցած չի գտնուիր։ Որոշ պատմութիւններ կը պակսին Տաթեւացիին մահուան յաջորդող միջոցին եւ Վասպուրականէ փախած Վասպուրականցի վարդապետներուն վրայ, որոնք կերեւի թէ պահ մը ապահովութիւն չզգացին իրենց տեղը դառնալ, եւ միայն աւիթի հետ հաշուելէ կամ անոր մեռնելէ ետքը համարձակեցան դառնալ։ Այս առթիւ Թովմաս Մեծոփեցին ալ, ժամանակակից պատմիչը, ձեռք անցուց Մեծոփայ վանքին առաջնորդութիւնը, իբր Յովհաննէսի յաջորդ։

« 1403. Վարդապետական Աստիճաններ   |   1405. Կաթողիկոսին Մահը »
© Gratun.org