Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Գ. Սսեցի

1405. Կաթողիկոսին Մահը

Յակոբ կաթողիկոս բախտին յաջող բերմամբ պատուաւոր եւ յաջող գործի մը մէջ գտնուած էր, Աղթամարի կապանքը լուծելու կոչուելով (§ 1399), սակայն արդիւնքը տեսնելու մխիթարութիւնը չկրցաւ ունենալ, զի ոչ միայն գործը առջեւ չքալեց (§ 1400), այլ եւ իր ալ կեանքին վախճանը շուտով վրայ եկաւ։ Իբրեւ ժամանակակից աղբիւր Մեծոփեցին ունինք, որ վեց կաթողիկոսներուն ետեւէ ետեւ դեղակուր սպանուած ըլլալը գրելով (ԿՈՍ. 55), Յակոբն ալ այդ շարքին խառնած կըլլայ, բայց Չամշեան ալ, որ ամէնուն վրայ այդ տեսակ մահը չի տարածէր, Յակոբի համար կընդունի ի միաբանից հայրապետանոցին դեղ մահու արբուցեալ սպանուած ըլլալը (ՉԱՄ. Գ. 457)։ Յակոբին մինչեւ 1409 ապրած ըլլալը, Վասպուրականցւոց գիրէն զատ (§ 1399), Մեծոփեցի արձանագրութիւնն ալ կը վկայէ (ՓԻՐ. 30), եւ սովորութիւն եղած է անոր կեանքը երկարաձգել գոնէ մինչեւ 1411, Տաթեւացիին մահուընէ ետքը (ՉԱՄ. Գ. 457), եւ մենք ալ փաստ մը չենք գտներ անկէ շեղելու։ Միայն թէ ոչ եւս 2 տարի միայն, ինչպէս սովորաբար կը տրուի (ՍԱՄ. 172), այլ գոնէ 7 տարի պէտք է տանք անոր կաթողիկոսութեան, ինչպէս բացատրեցինք մեր ժամանակագրական բաղդատութեանց մէջ (§ 1388)։ Անծանոթ կը մնան մեզի սպանութեան պարագաները, թէ ինչ առիթներ գրգռեցին Սսոյ միաբանները կաթողիկոսնին թունաւորելու, եւ թէ սովորական նախանձէն, կամ Յակոբի բռնաւոր ընթացքէն ազատելէ զատ մասնաւոր պարագայ մը եկաւ միաբանները վերջնական որոշման հասցնելու։ Նկատելով թէ ով եղաւ Յակոբի սպանութենէն օգուտ քաղողը, եւ շահերու ուսումնասիրութենէն փնտռելով գաղտնի եղելութեանց լուծումը, կը համարձակինք ըսել, թէ նոյն ինքն Յակոբի յաջորդը եղած կըլլայ դաւաճան դեղտուութեան գլուխը կամ հեղինակը, եւ Յակոբ իր անձամբ վճարման կըլլայ ինչ որ ինքն ալ իր նախորդին Կարապետ կաթողիկոսին ըրած էր (§ 1388)։ Յակոբ Գ. Սսեցի աննշանակ կը մեռնի, ինչպէս աննշանակ ալ աթոռ բարձրացած էր, քայլ մը եւս առջեւ տանելով հայրապետական աթոռին քայքայումը, ընդարձակելով զեղծմանց ասպարէզը, եւ իր բռնական ընթացքով գրգռելով ապերախտ վրէժխնդրութիւնները։

« 1404. Տաթեւացիէն Ետքը   |   1406. Եուսուֆ և Իսքէնտէր »
© Gratun.org