Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Գ. Սսեցի

1407. Իսահակ Յուսուփ

Այդ միջոցին էր որ հռչակ կը գտնուէին Յուսուփ Իսահակ պարսիկին քարոզութիւնները։ Բնիկ Թաւրէզցի էր նա, իսլամ կրօնքին մէջ ծնած եւ ուսած, ու լիրբ եւ յանդուգն ընթացքովը, հալածիչ մը եղած էր քրիստոնէից դէմ, եւ ամէն տեսակ բռնութեանց ձեռներէց էր, ոչ ունելով բնաւ պակասութիւն չարեացն (ՆՈՐ. 208)։ Տակաւին պատանի մըն էր շուրջ 1377-ին, երբ կը հաւաքէր զպիղծ ոսկերս շանց, եւ կը ձգէր ի կարաս քրիստոնէից (ՄԵԾ. 73)։ Կերեւի թէ այդ գործերը պահ մը իր սիրտն ալ վրդովեցին, որ գիշեր մը ընտանիք նորա, մայրն ու եղբարք, անոր ահագին զոչման ձայնէն զարհուրեալ ապուշ մնացին, եւ զարթուցանել ոչ կարէին մինչեւ երեք տիւ եւ երեք գիշեր։ Լսուած ձայնն էր, Աստուած իմ մեղայ քեզ, խոստովանիմ եւ հաւատամ, եւ ուրիշ համիմաստ բացատրութիւններ (ՄԵԾ. 75)։ Երիտասարդը վերջապէս ուշաբերելով սկսաւ թմրութեան մէջ տեսածները պատմել, որոնք էին դժոխքի ահաւոր տեսարաններ, եւ զինքն անոնց մէջ նետելու սպառնալիքներ, եւ արքայութեան վայելքներու հեռապատկերներ, որոնցմէ սարսափած դաւանութեան աղաղակներ կը կրկնէր։ Քունին մէջ խոստացածը, արթնութեան մէջ կատարելու հաստատուն միտքով, կը դիմէր Թաւրէզ գտնուող Ստեփանոս Լալուկ վարդապետին, եւ կը մկրտուէր, եւ այս առթիւ Եուսուֆ անունը փոխելով Իսահակ կը կոչուէր, բայց սովորաբար երկու անուններովը մէկտեղ Յուսուփ Իսահակ կը կոչուի (ՄԵԾ. 76)։ Առաջուընէ գիտէր զգիրս Տաճկաց, վարդապետէն ալ ուսաւ զգիրս Հայոց, եւ որովհետեւ էր յոյժ ստուգամիտ եւ տեսող, ճարտար քարոզիչ մը դարձաւ (ՆՈՐ. 209), Իսահակայ պարսիկ վարդապետի կոչումն ալ ստանալու չափ (ՆՈՐ. 217), թէպէտ բնաւ եկեղեցական աստիճան չունէր։ Նոյն նախանձայուզութեամբ որով քրիստոնէութեան հալածիչն ու անարգողն էր, քարոզիչն ու պաշտպանը դարձաւ Առաքելոյն Պօղոսի նման (ՆՈՐ. 209), սկսելով նոյն իսկ իր ծննդավայրէն, Թաւրէզ քաղաքէն, եւ հետզհետէ շրջելով ի Քրդաստան, ի Պարսկաստան, ի Հնդկաստան, ի Վրաստան, յԱսորեստան, ի Բաղդատ եւ յոյլ բազում տեղիս եւ իր քարոզութեամբ ածեալ զբազումս ի հաւատս Քրիստոսի, եւ այսպէս աշխատելով զամս քառասուն, մինչեւ որ ծերացաւ (ՆՈՐ. 213)։ Քարոզութեանց հետ համընթաց էին հալածանքներն ալ զորս կրեց, խստագոյն չարչարանքներու ալ ենթարկուելով, բայց թէ այսպէս կամ թէ այնպէս վերջնական վտանգներէ ազատուելով։ Թաւրիզի մէջ ուղտի վրայ ձաղանքի ենթարկելէ ետքը, այնչափ գանակոծեցին՝ որ հազիւ 40 օր նոր քերթուած մորթի մէջ ծրարելով առողջացեալ հանին ընտանիքն։ Սուլտանիա քաղաքը, Սմրղանդ մայրաքաղաքը, Պաղտատի մէջ ալ նմանօրինակ նեղութիւններ կրեց (ՄԵԾ. 76)։ Լայիլանի մէջ կրակով փորձեցին, Նախիջեւան՝ պարիսպէն վար ձգեցին, Մարազա՝ գլխիվայր կախեցին (ՆՈՐ. 212)։ Պահ մը Մեծոփայ վանքն ալ քաշուեցաւ եւ վեց ամիս հոն մնաց։ Մեծոփեցին եկն առ մեզ կըսէ, եւ տարին ցոյց չտար, բայց հաւանաբար 1409-ին, Տաթեւացիի այնտեղ եղած տարիին պէտք է պատշաճեցնել։ Մեծոփէ գնաց Արճէշ, ուր մինչեւ ի մէջքն թաղելով քարկոծեցին, եւ բազուկը խորտակելով ազատ թողուցին, ուսկից եկն դարձեալ առ մեզ կը գրէ Մեծոփեցին (ՄԵԾ. 76)։ Բայց այս թուականէն ետքն ալ Յուսուփ-Իսահակ շարունակած է քարոզչական շրջագայութիւնները մինչեւ իր նահատակութիւնը, որ տեղի ունեցած է Շամախի քաղաքը, 1417 ապրիլ 18-ին, հաստ բիրով գլուխը պայթեցնելով, այնպէս որ ուղեղն արիւնախառն ի վայր թափեցաւ (ՆՈՐ. 216)։

« 1406. Եուսուֆ և Իսքէնտէր   |   1408. Պաշտօն և Ժամանակ »
© Gratun.org