Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ը. Խանձողատ

1409. Կիլիկեցւոց Զեղծումները

Որչափ ալ եօթնամեայ միջոցը բաւական գործունէութեան ժամանակ ըլլայ, սակայն Խանձողատի կողմէ որեւէ գործ մը կամ արդիւնք մը կատարուած ըլլալու յիշատակ չունինք, եւ այն քիչը որ կը գտնենք բոլորովին իրեն աննպաստ է։ Կիլիկիոյ աթոռին աննախանձելի վիճակը շատոնց էր որ Արեւելեայց մտահոգութեան եւ մտադրութեան առարկայ եղած էր, եւ Տաթեւացիին նախաձեռնութեամբ Աղթամարի խնդիրին յուզուելուն շարժառիթն ալ այս էր եղած (§ 1398)։ Դաւիթի գահընկէցութեամբ գործին լուծում գտնելու միտքը, շատ գործնական չէր, եւ արդիւնաւոր ալ չեղաւ։ Ընդհակառակն Դաւիթի զայրոյթը անձնապաշտութիւնը գրգռեց, եւ անով մեծ նպատակն ալ ձախողեցաւ, ու Տաթեւացիին վերահաս մահուամբ խնդիրն ալ մարեցաւ, թէպէտ չի թողուեցաւ։ Թէ՛ բուն Սիւնեցիք, եւ Տաթեւ գտնուող Վասպուրականցիք հետամուտ էին պէտք եղածը գործել, եւ Կիլիկիոյ մէջ գործուած անկարգութիւններուն վերջ մը տալով, հայրապետական աթոռին շուքն ու ազդեցութիւնը վերանորոգել, որ Սսոյ անձուկ շրջանին մէջ փակուած, սակաւաթիւ կեղծ ու զեղծ եկեղեցականներու ձեռքը ինկած, ընդհանուր ազգին շփումներէն եւ ազդեցութենէն դուրս մնացած, եւ անձեւ ու անկերպարան տիրապետութեան մը նպատակ դարձած, ամէն տեսակ անկարգութեանց համարձակ դուռ էր բացած։ Մեծոփեցին իբրեւ անաչառ դատախազ մը միառմի թուած է այդ անտեղութիւնները։ 1. Մնացեալ էր խմոր աղթարմայութեան Կոստանդեայ Կեսարացւոյ եւ Գրիգորի Անաւարզեցւոյ։ 2. Զանկեալս ի կարգէ գարշութեամբ վաւաշոտ բղջախոհութեան՝ ի յաստիճան առաքելական կոչէին։ 3. Գայթակղութեամբ զբազումս ի հաւատոցն Քրիստոսի ի բաց հանէին (ԿՈՍ. 55)։ 4. Անառակութեամբ եւ արբեցողութեամբ եւ պիղծ վարուք շրջէին։ 5. Հասարակ ձիթապտղի ձէթով զՀոգին ի բաց բարձին։ 6. Արծաթով տային զշնորհս Հոգւոյն Սրբոյ (ԿՈՍ. 56)։ 7. Ի վերայ միոյ վիճակի երեք եւ չորս եպիսկոպոս ձեռնադրէին։ 8. Զանուղղայս եւ զանկարգս ձեռնադրէին։ 9. Անծիւք նզովից եւ բանադրութեամբ կապանաց զաշխարհս մեր լցին (ԿՈՍ. 57)։ 10. Թողին զօրէնքն Քրիստոսի, եւ թողին զկանոնեալն ի Լուսաւորչէն։ 11. Յաջ Լուսաւորչին երդնուին, որ ոչ զԼուսաւորիչ ճանաչէին եւ ոչ զաջ Լուսաւորչին գիտէին (ԿՈՍ. 58)։ Այդ տխուր նկարագիրը եւս առաւել ընդարձակուած էր Խանձոզատին օրով, այնպէս որ Արեւելեայք միջամտելու պէտքը զգացին, եւ կերպին վրայ խորհրդակցութիւններ ունեցան։ Ասոնց մանրամասնութիւնները մեզի հասած չեն, միայն թէ ընդհանուր համամտութիւն մը կը տեսնանք Արեւելեայց մէջ։ Սիւնեցիք եւ Այրարատցիք, Արճիշեցիք եւ Աղթամարցիք ձեռք ձեռքի տուած համաձայն գործունէութեան կը ձեռնարկեն, որուն հիմնական կէտերը կըլլան, աթոռը Կիլիկիայէ ետ դարձնել, Աղթամարի աթոռն ալ դադրեցնել, եւ հայրապետական աթոռը Լուսաւորչահիմն Էջմիածնի մէջ նորոգել։ Աղթամարի կաթողիկոսն ալ այդ ծրագիրին համակերպած կը տեսնուի, ընդհանուր հայրապետական աթոռին ժառանգութիւնը իրեն յանձնուելուն վստահանալով։ Հետեւաբար խնդիրին լուծումը այլեւս Դաւիթի կողմէն ալ դժուարութեան չէր հանդիպեր։ Այդ կերպով իրապէս եւ օրինաւորապէս կատարուած պիտի ըլլար, ինչ որ յետագայք թիւրիմացութեամբ ըրին, Դաւիթ Աղթամարցին հայրապետաց շարքն անցընելով (§ 1375

« 1408. Պաշտօն և Ժամանակ   |   1410. Խանձողատ Գահընկէց »
© Gratun.org