Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Բ. Գառնեցի

1413.Պաշտօնն ու Ձեռնարկը

Պօղոս Գառնեցի, Երուսաղէմի պատրիարքը, զոր արդէն ծանօթացուցինք (§ 1410), ոչ միայն յաջողեցաւ իր պաշտօնը արդիւնաւորել Խանձողատ Գրիգորը հեռացնելով, եւ աթոռին վրայ ազդեցութիւն բանեցնելով, այլեւ կրցաւ դատարկացած աթոռը գրաւել եւ հայրապետ հռչակուիլ։ Մանրամասնեալ պակասութիւնը նորէն մեզ կը ստիպէ մերձեցումներով լրացնել եղելութեանց շարքը եւ մեկնել անոնց կապակցութիւնը։ Պատմական գաղտնիք կը մնայ, թէ ինչ կերպով յաջողեցաւ Պօղոս կաթողիկոսութիւնը ձեռք անցընել։ Ի պատիւ իրեն, որ ընդհանուր անկումին մէջ իբրեւ բարձր արժանաւորութիւն մը կը փայլի, չէինք ուզեր ըսել, թէ նոյն կերպով զօրացած ըլլայ, որոնցմով Կարապետ Ա. եւ Յակոբ Գ. ձեռք անցուցած էին հայրապետական աթոռը։ Բայց եթէ ամիրան շահելու եւ միաբանները ստիպելու միջոցներէն ալ օգտուեցաւ, անտարակոյս պարտաւորուեցաւ գործածել այն կերպերը, որոնք միայն կը ծառայէին այն ատեն, իբրեւ ազդեցիկ միջոցներ, քանի որ ներքին անկարգ եւ անկերպարան վիճակը չէր ներեր հիմնուիլ օրինական կանոններու վրայ։ Պատմողներ կան, թէ ի մի եկեալ ոմանց յեպիսկոպոսաց եւ վարդապետաց եդին կաթողիկոս զնա զՊօղոս (ՉԱՄ. Գ. 458), բայց աւելի ենթադրական կերեւի քան պատմական, եթէ չբաւականանանք կանոնական ընտրութիւնը ըսել՝ ընդհանուր հաւանութիւնն ու ընդունելութիւնը։ Ենթադրական կը կարծենք ուրիշներէն յառաջ բերուած ձեւն ալ, թէ Խանձողատի անկումէն ետքը Սիսէ Երուսաղէմ եկեալ տարան զտէր Պօղոս եւ նստուցին յաթոռ կաթողիկոսութեան (ԱՍՏ. Ա. 220), վասնզի Պօղոս արդէն Սիսի մէջ կը գտնուէր կաթողիկոսացած ատենը։ Պօղոսի կաթողիկոսութիւնը նշանաւոր հանգրուան մըն է Սսոյ աթոռին վերջին տարիներուն մէջ, որ կրնար մեծապէս օգտակար ըլլալ, եթէ տեւողական վիճակ մը ստանար, եւ արկածալից վախճան չունենար։ Պօղոս բնիկ Արեւելցի, արեւելեան աշակերտութեամբ ուսած, եւ Երուսաղէմի միաբանութեան հետեւող, անհընար էր որ աղթարմայական ուղղութիւն ունենար, զի այլապէս ոչ Տաթեւեան աշակերտութեան արժանացած, եւ ոչ Երուսաղէմի աթորին պատրիարքութեան հասած կըլլար։ Իր հայրապետութեան կոչուիլը, եւ Սսոյ աթոռին տիրանալը, աղթարմայական ուղղութեան թէ ոչ վերջանալուն, գոնէ տկարանալուն նշանն էր, եւ նշանաւոր արդիւնքներ ալ ունենալու յոյս կը ներշնչէր։ Չենք գիտեր թէ ինչ միտքով կը գրէ Չամչեան, թէ Պօղոս ձեռնարկեալ կարգաւորեաց փոքր մի զաթոռն զայն, որ խրթնացեալ էր յոյժ ի բարեզարդութենէ, ի սակս տեղակալելոյ անոպայից ոմանց (ՉԱՄ. Գ. 458)։ Մենք այդ խօսքերը կը մեկնենք աղթարմայական զեղծումներուն դէմ թումբ մը ըլլալուն վրայ, բայց մենք վստահիր թէ նոյն իմաստով իմանան Չամչեան եւ իր համամիտները, զի անոնց սիրելի է աղթարմայական ուղղութիւնը, որ զօրացած էր այդ դժպհի միջոցին, վերոյիշեալ անոպայից աթոռին տիրանալուն պատճառով։

« 1412. Քաղաքական Կացութիւն   |   1414. Շինութիւնք և Կանոնք »
© Gratun.org