Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Բ. Գառնեցի

1420. Բաղէշի Հալածանքը

Ժամանակակից նահատակներուն մէջ աւելի նշանաւոր է Վարդան Բաղիշեցին, բնիկ լճեզերեայ Դատուան գիւղէն (ՆՈՐ. 234), ամուսնացեալ հողատէր մը, որ միջոց մըն ալ շրջակայ վանքերը պտտելով աղօթասէր եւ հոգեւոր կեանք կ'անցընէր։ Բաղէշի ամիրայ 'ամշատինի ուրացութիւններ քաջալերելու ջանքերը ծանր թուեցան Վարդանի, եւ միտքը դրաւ գործին անտեղութիւնը անոր իմացնել, եւ անձամբ ներկայանալով յայտնեց, թէ Աստուած 72 լեզուներէն իւրաքանչիւրը իւր օրէնքովը կը թողու, միթէ հրամանքդ քո աւելի է՞ քան զԱստուծոյն, որ կամենաս զամենեսեան ի քո օրէնքդ փոխել (ՆՈՐ. 237)։ Խօսակցութիւնը երկարելուն ու Վարդանի համարձակութեան վրայ զայրանալով, ամիրայն քանի մը հարուածներ ալ տուաւ Վարդանի, եւ հրամայեց բանտարկել ու չարչարել։ Այդ եղած է 1421 յունուար 1'ին չորեքշաբթի օր, իսկ Հայոց 870 նաւասարդի 27'ին, Ըստ այսմ ձմեռնային ցուրտին ներքեւ բանտ կը տանին Վարդանը մերկ եւ բոկ եւ գլխիբաց (ՆՈՐ. 238), ուր զերիս աւուրս ոչ դադարէին ի չարչարելոց, որոնց վերջը յունուար 4'ին նորէն ամիրային առջեւ կը հանեն, իսկ նա համարձակ, մինչեւ իսկ ղուրանէն Յիսուսի համար գրուածները յիշելով, իւր հաւատքը կը պաշտպանէ։ Ասոր վրայ մահուան վճիռի համար դատաւորին կը յանձնուի, եւ նոյն օր սրով եւ բրով եւ քարամբ կը նահատակուի՝ յունուար ամսոյ ի 4, ծննդեան պահոցն յաւուր շաբաթու, ի մետասան ժամու (ՆՈՐ. 242), կիրակամուտի երեկոյին։ Թուականին մասին եղած այս ստոյգ եւ ճիշդ տեղեկութեան վրայ, աւելորդ կը դառնայ յայսմաւուրքներու տարբերութեանցը հետեւիլ (ՆՈՐ. 243)։ Յիշեալ 1421 տարւոյն ընթացքին պատահած է նաեւ երկու Հապէշ կամ Եթովպացի քահանաներուն նահատակութիւնը Խիզանի մէջ, որոնք սուրբ տեղեաց ուխտաւորութենէ ետքը Հայաստանի սրբավայրերը եկած էին, եւ նահատակեցան ի ձեռաց այլազգեաց, եւ թաղուեցան Բարեձորի վանքը (ՆՈՐ. 244), որ է Եօթնխորան Ս. Աստուածածինը Խիզանի մէջ, եւ կը յիշուին Հապաշ քահանայք կողմամբ, բուն անուննին անծանօթ մնացած ըլլալով։ Բաղէշի հալածանքներուն միջոցին կ'իյնայ եւս Հայոց 874'էն 3 կամ 4 տարի առաջ, այսինքն է 870'ին կամ 1421'ին կատարուած Թովմաս Պուլտիկցի վարդապետին նահատակութիւնը։ Վկայութեան պարագաները չեն պատմուած, այլ միայն ըսուած է թէ Սիմէոն Ռշտունի վարդապետին աշակերտ էր, գիտակ մանրուսմանց, սիրող սրբութեան եւ աղօթից, եւ թէ նետիւ հարեալ սպանին (ՄԵԾ. 44)։ Պուտլիկ վանք Ռշտունիք գաւառին մէջն է, եւ անոր առաջնորդը պիտի ըլլայ Սիմէոն Ռշտունին, որ ուրիշ կողմէ մեզի ծանօթ չէ։

« 1419. Վասպուրականցի Նահատակներ   |   1421. Սորբեցի Վկաներ »
© Gratun.org