Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Բ. Գառնեցի

1423. Վարդապետներ և Կոյս Մը

Արծկէի արշաւանքէն յետ երկու ամի, 1428'ին, Ռշտունիք ասպատակեցին Իսքէնտէրի գունդերը, եւ շատեր նահատակեցին։ Անունով կը յիշուի Յակոբ Ովսաննացի վարդապետը (1481), Անծղնապատ վանքէն, որուն մարմինը թաղուած է Նարեկի մէջ, Գրիգոր Նարեկացիի գերեզմանին մօտ (ՄԵԾ. 43)։ Նոյն միջոցին Ղազար Բաղիշեցի վարդապետը փութաց Սասունի լեռները ապաւինել. սակայն հոն ալ ճանչցուեցաւ, եւ Քրիստոսի աստուածութիւը ուրանալ չուզելուն հարեալ սրով սպանեն զնա (ՄԵԾ. 44)։ Յիշատակենք Սիմէոն Այրիվանեցի վարդապետն ալ, հաւանաբար նոյն ինքն Տաթեւացիի աշակերտներէն եղող Սիմէոն Սիւնեցին, որ բարեկարգած է նախ Եղիվարդի վանքը եւ յետոյ Այրիվանքը։ Նկատողութեան արժանի են իւր կարգադրութիւնները որք վանքերու կանոնները կ'ամփոփեն։ Վանականներուն զգեստը բրդեղէն կամ մազեղէն կամ մաշկեղէն միայն պիտի ըլլայ, պատարագողները պարտաւոր պիտի ըլլան երեք յիսնակներ պահել, որք են քառասնորդաց, ամարան եւ յիսնակաց, շաբաթ եւ կիրակի օրերն ալ մէկտեղ, պատարագած օրերնին ութը կանոն պիտի քաղեն, եւ գինի ու միս պիտի չուտեն, վանականներ ի ժամատեղն, ի հացատեղն եւ ի բանատեղն, այսինքն եկեղեցին ու սեղանատունը ու խօսարանը միայն մէկտեղ պիտի ըլլան, պարսպափակ շրջապատի մէջ պիտի բնակին, առանց հրամանի դուրս պիտի չելլեն, քնոյ ժամը ի մի վայր պիտի ըլլան, սանամայր, քոյրաքոյր կամ մայրաքոյր պիտի ըլլան առաջնորդաց։ Սիմէոնի մահը տեղի ունեցած է 1428'ին (ՀԱՅ. 570)։ Անցողակի պիտի յիշենք թէ Յայսմաւուրքը մայիս 9'ին կը նշանակէ Վարդենի (ՅԱՍ. Ա. 201) կամ Վարդենիկ կոյս մը (ՀԱՅ. 557), որ կուսութիւնը պահպանելու եւ իրեն ետեւէն ինկող երիտասարդին ձեռքէն ազատելու համար, ոստայնանկի կկոցով աչքերը կը կուրցնէ։ Ոմանք այդ միջոցին կը զետեղէն Վարդենիի արիական գործը (ՉԱՄ. Գ. 443), սակայն ոչ այդ միջոցին եւ ոչ կոյսին հայ ըլլալը կը քաղուի Յայսմաւուրքներէն, որ առանց տեղի եւ առանց թուականի կը պատմեն եղելութիւնը, եւ անունին հայ հնչումն ալ թարգմանաբար նշանակուած կրնայ ըլլալ։

« 1422. Գրիգոր Խլաթեցի   |   1424. Աղթամարի Շփոթներ »
© Gratun.org