Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Բ. Գառնեցի

1426. Պօղոսի Մահը

Պօղոս կաթողիկոսի ժամանակակից ցրիւ եղելութիւնները քաղելու հետեւանքով, աչքէ վրիպեցուցած եղանք Կիլիկիոյ գործերը, որոնք հանդարտ կերպարան մը առած էին մեծ գաղթականութենէն եւ Պօղոսի Սիս դառնալէն ետքը (§ 1415)։ Եթէ քաղաքական դիրքը մեծ յուզումներ չէր ներկայեր, Եգիպտական տիրապետութեան վերահաստատուելէն ետքը, ներքինը սկսած էր ընտանի գրգռութիւններ բուսցնել։ Կիլիկիոյ հայրապետանոցին մէջ աղթարմայական խմորը կանուխ դրուած էր, իսկ Պօղոս Արեւելեանց ուղղութեան հետեւող՝ անիկայ անհետացնելու ձեռնարկած էր, եւ այդ նպատակով Արեւելեան վարդապետներ ալ բերել տուած էր (§ 1414), եւ կը սկսէր անոնցմով շրջապատուիլ։ Այսպիսի պարագաներու մէջ գաղափարէն աւելի շահադիտութիւնն է որ կը տիրէ, եւ Սսոյ միաբան եպիսկոպոսներ եւ վարդապետներ, հարկաւ իրենց աղթարմայական միտումներէն աւելի, կը գրգռուէին գործերուն եւ պաշտօններուն եւ անոնցմէ քաղուելիք շահերուն ուրիշներու ձեռք անցնելէն։ Այս կէտին մէջ կը տեսնենք մենք, ներքին գժտութեանց եւ երկպառակութեանց աճիլը, որոնք յանգեցան Պօղոսի եղերական վախճանին, եւ ինքն ալ մէկը եղաւ այն վեց կաթողիկոսներէն, որոնց Սսոյ միաբանները տեղ մահու արբուցին եւ ի կենաց աստի հանին, եւ յատկապէս Պօղոսի վրայ ճշմարտուած կ'ըլլայ անտեղի բարուրանքներով ինքզինքնին արդարացնելնին, բաղայս անուղղայս դնելով ի վերայ նոցին (ԿՈՍ. 55)։ Պօղոսի մահը վերջին հարուածը եղաւ հայրապետական աթոռին համար, որուն թերեւս դարման մը ըրած ըլլար, եթէ աւելի ապրէր, եւ եթէ իւր ձեռնարկը շարունակուէր։ Ընդհակառակն աղթարմայութեամբ խմորեալներ նորէն տիրացան, եւ զեղծումներ բաց ասպարէզ ստացան, եւ այլեւս յայտնուեցաւ թէ յոյս ու ճար չկայ հայրապետական աթոռը իւր աղետալի վիճակէն ազատել, բայց եթէ ազատելով զայն այն խառնակ մթնոլորտէն որուն մէջ կը մնար։ Դժբախտաբար գրեթէ անհնար էր անմիջապէս ձեռնարկել, զի Արեւելք ամբողջ անտանելի տագնապի մէջ էր Գարաքօյունլու Իսքէնտէրին երեսէն, եւ ոչ միայն գործելը, այլեւ մտածելն իսկ հնար չէր, հայրապետական աթոռին հոգածու գտնուելու։ Այս էր իրաց վիճակը 1430 թուականին, որ Պօղոսի երկոտասանամեայ կաթողիկոսութեան վերջինը եղած է, ինչպէս բացատրեցինք (§ 1414

« 1425. Երուսաղէմի Գործեր   |   1427. Վահկացի և Նաղաշ »
© Gratun.org