Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Զ. Վահկացի

1431. Արեւմտեան Հերձուածը

Այժմ պէտք է անցնինք կարեւոր կէտ մը լուսաբանել, որ է Հայոց կողմէ Լատինաց Փլորենտեան ժողովին յղուած պատուիրակութիւնը, եւ անոր ձեռքով կատարուած գործողութիւնը։ Սակայն գործին լիակատար բացատրութեան համար անհրաժեշտ կը դատենք կողմնակի տեղեկութիւններ տալ Լատիններուն եւ Յոյներուն կացութեան վրայ։ Կղեմէս Ե պապ իւր աթոռը 1309'ին Հռոմէ փոխադրած էր Գաղղիոյ Աւինիոն քաղաքը, ուր աթոռը մնաց մինչեւ 1377, եօթը պապերու ժամանակ, մինչեւ որ Գրիգոր ԺԱ նորէն Հռոմ հաստատուեցաւ, բայց քիչ ետքը մեռաւ 1378 մարտ 26'ին, եւ երկու պապեր միանգամայն ընտրուեցան, Ուրբանոս Զ Հռոմի մէջ եւ Կղեմէս Ե Աւինիոնի մէջ։ Այսպէս սկսաւ Արեւմտեան հերձուած կոչուած պառակտումը։ Ուրբանոսի յաջորդեցին Վոնիփակիոս Թ 1379'ին, Իննովկենտիոս Է 1404'ին, եւ Գրիգոր ԺԲ 1406'ին, իսկ Կղեմէսի յաջորդեց Բենեդիկտոս ԺԳ 1394'ին։ Հերձուածին վերջ տալու համար գումարուեցաւ Պիսայի (Pisa) ժողովը, Իտալիոյ մէջ, 1409 մարտ 26'ին, երկու պապերն ալ չճանչնալու սկզբունքով, զորս յունիս 5'ին հերձուածող եւ հերետիկոս հռչակեց, եւ յունիս 26'ին ընտրեց Աղեքսանդր Ե պապը։ Այս ընտրութիւնը ուրիշ արդիւնք չունեցաւ, բայց իրեն յաջորդեց Յովհաննէս ԻԳ, եւ իւր աթոռը Բոնոնիոյ (Bologna) մէջ հաստատեց։ Միեւնոյն միջոցին նորաղանդութիւնն ալ սկսած էր Արեւմուտքի մէջ, որուն նախահայրը եղաւ Յովհաննէս Վիքլէֆ (John Wickliff) Անգղիացին 1374'ին, եւ իրեն յաջորդեց Յովհաննէս Հուս (Johan Huss) Գերմանացին 1403'ին, հետեւապէս հերձուածին խնդիրին՝ հերետիկոսութեան խնդիր մըն ալ կը կցուէր Եւրոպայի մէջ, բայց մենք այդ եղելութեանց չենք հետեւիր։ Երրակի հերձուածը վերջացնելու համար գումարուեցաւ Կոստանդիոյ (Constanz) ժողովը Հելուետիոյ մէջ 1414 նոյեմբեր 5'ին, եւ 1415 ապրիլ 6'ին իւր նշանաւոր վճիռը արձակեց թէ ժողովի իշխանութիւնը պապական իշխանութենէն վեր է։ Ժողովը մինչեւ 1418 իւր նիստերը շարունակեց, 1415 մայիս 29'ին Յովհաննէս ԻԳ՝ը դատապարտեց, 1415 յուլիսին Գրիգոր ԺԲ'ի բռնազբօսեալ հրաժարականը ընդունեց, 1417 յուլիս 26'ին Բենեդիկտոս ԺԳ'ը կրկին մերժեց, եւ վերջապէս 1418 նոյեմբեր 11'ին Մարտինոս Ե'ը պապ ընտրեց։ Հերձուածը պաշտօնապէս դադրած եղաւ, բայց խռովութիւնները շուտով չդադրեցան։ Գրիգոր ԺԲ քիչ ետքը մեռաւ 1417'ին 91 տարեկան, Յովհաննէս ԻԳ, որ 1415'ին բանտարկուած էր՝ երեք տարիէն մեռաւ 1418'ին, իսկ Բենեդիկտոս ԺԳ իբր պապ ապրեցաւ մինչեւ իրեն մահը 1424'ին, եւ իրեն յաջորդեց Կղեմէս Ը, որ իւր դիրքը պահեց մինչեւ 1429, այլ հետզհետէ լքւելով ստիպուեցաւ հրաժարիլ եւ Մարտինոս Ե'ի հնազանդիլ։ Կոստանդիոյ ժողովը որոշած էր պարբերաբար ընդհանուր ժողովներ գումարել իբր իրարու շարունակութիւն, եւ ըստ այսմ առաջինը գումարուեցաւ Իտալիոյ Պաւիա (Pavia) քաղաքը 1423 մայիսին, բայց վերահաս ժանտախտին պատճառով յունիսին Իտալիոյ Սիէնա (Siena) քաղաքը փոխադրուեցաւ, եւ լոկ հերետիկոսութեանց գործերով զբաղելով փակուեցաւ 1424 փետրուար 26'ին։ Այդ մանրամասնութիւններ մէկ կողմէն կը հաստատեն թէ Լատիններուն եկեղեցական դրութիւնն ալ Հայերու կացութենէն շատ չէր տարբերէր, եւ միւս կողմէն մեզ կ'առաջնորդեն Փլորենտիոյ ժողովին իսկութիւնը ճշդելու։

« 1430. Վրաց Նուաճումը   |   1432. Բասիլիոյ Ժողովը »
© Gratun.org