Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Զ. Վահկացի

1436. Պապական Հրաւէրը

Հայերը հռոմէադաւան ցուցնելու մարմաջով բռնուած գրողներ, նորօրինակ տրամաբանութիւն մը ունին։ Շողոքորթ գովասանքները՝ հաւատոյ դաւանութիւն կը մեկնեն, միութեան փափաք ցուցնող յայտարարութինները՝ կատարուած իրողութիւն կը ցուցնեն, անհատի մը կամ խումբի մը ըրածն ու գրածը՝ եկեղեցւոյ ամբողջութեան կը վերագրեն, եւ այս կերպով Հայ եկեղեցւոյ նկարագիրին եւ իսկութեան վրայ վճիռ կ'արձակեն։ Ներկայ պարագայիս մէջ ալ, Կոստանդին կաթողիկոսը, Սսոյ աթոռը, Կոստանդնուպոլսոյ եպիսկոպոսը, Երուսաղէմի պատրիարքը, Կիլիկիոյ ժողովուրդը, Կաֆայի գաղութը, կատարեալ հռոմէադաւաններ ցուցնելու ճիգեր կ'ըլլան։ Արդ եթէ այս այսպէս էր եւ ամէնքը պապութեան հպատակներ էին, հապա ի՞նչ էր պապին կողմէն զանոնք միութեան կոչելու հրաւէրը, զի ոչ թէ միացեալներու, այլ միացեալ չեղողներու կրնար ուղղուիլ այդպիսի առաջարկ մը։ Պապին հրաւէրին հանդէպ Կոստանդնուպոլիս եղող եպիսկոպոսներ գործը կաթողիկոսին կը թողուն, կաթողիկոսն ալ չաճապարեր համաձայնութիւն յայտնելու, այլ մինչեւ Տիարպէքիր կը գրէ, եւ խնդիրն ու թուղթը հաղորդելով՝ Մկրտիչ Նաղաշ եպիսկոպոսին կարծիքը կ'ուզէ, որուն աղթարմայութեան դէմ անձ ըլլալը յայտնի էր (§ 1427)։ Օրինօք շարժուելու համար պէտք էր որ Վահկացին Սիւնեցի եւ Վասպուրականցի վարդապետական կեդրոններուն ալ գրէր, այլ չմոռնանք որ Գարաքօյունլու Իսքէնտէրին շահատակութեանց միջոցն էր (§ 1428), եւ կ'երեւի թէ Վահկացին հազիւ Տիարպէքիրի հետ հաղորդակցելու հնարաւորութիւնն է ունեցեր։ Նաղաշին կարծիքը առաջարկին հակառակ եղաւ. հայադաւան ուղղութեան հաւատարիմ մնալով՝ քաղկեդոնիկ դաւանութեան չուզեց համակերպիլ, եւ հազիւ Կոստանդինի նամակը ստանալէն տարի անցնելէն ետքը, 1436 մայիս 16'ին պատասխան գրեց, որ միութենական բանակցութեանց մտնելու համար պէտք էր որ դիմացինները միանգամ ընդ միշտ քաղկեդոնական գետինէ դուրս կանգնին (ՉԱՄ. Գ. 474)։ Այս առթիւ Նաղաշ՝ Լատիններէն զատ Յոյներն ալ կը յիշէ, զի պապական առաջարկէն զատ կայսերական յորդորն ալ կար ի նպաստ միութեան։ Եթէ Եւգինէոս պապ իւր ներքին տագնապէն ազատելու ոյժ կը փնտռէր, Յովհաննէս կայսրն ալ արտաքին տագնապէն ազատելու օգնութիւն կը սպասէր։ Նաղաշի պատասխանին վրայ բարձիթողի մնաց հրաւէրին խնդիրը, aոր մեծ նշանակութիւն ունի աղթարմայութեան խմորով շփոթուած կաթողիկոսի մը համար, եւ Եւգինէոսի 1434'ին գրած նամակը մինչեւ 1438 անպատասխանի մնաց։ Այդ պարագայն կը բաւէ հաւաստել թէ Հայեր, եւ նոյն իսկ Սսոյ աթոռը, ոչ միայն կատարեալ հռոմէական չէին, այլ եւ ոչ այնպէս ըլլալու միտում ունէին. ապա թէ ոչ, ինչչափ ալ ծանր ըլլային քաղաքական պայմանները, չորս տարուան լռութեան պատճառ մը չկար, եւ ինչպէս գիրը գացած էր, պատասխանն ալ կրնար դառնալ։

« 1435. Գենուացիներ և Հայեր   |   1437. Հայ Պատուիրակները »
© Gratun.org