Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Զ. Վահկացի

1437. Հայ Պատուիրակները

Միութենական խնդիրը եւ Հայերու եղած առաջարկը նորէն ձեռք առնուեցաւ, երբ Փերրարիոյ ժողովը սկսաւ գումարուիլ 1438 տարւոյ սկիզբը (§ 1432)։ Այս անգամ պապէն նոր նամակ չգրուեցաւ, կաթողիկոսին կողմէն ձեռնարկ մը չեղաւ, Կիլիկիոյ մէջէն շարժում չսկսաւ, այլ գործին մղումն տուողներն եղան Պօղոս Իմէրիալի (Paolo Imperiali), Կաֆայի Գենուացի կառավարիչը, եւ Լուչինօ Ֆացիօ եւ Կալէդօ Կրիմալտի (Lueino del Fazio, Caleto dei Crimaldi), անոր օգնականները (11. ԱՄՍ. 461)։ Գենուացիք են ուրեմն, օտարազգի եւ օտարադաւան անձինք, որոնք մէջտեղ ինկած են Եւգինէոսի տագնապին օգնութիւն հասցնել, եւ Հայ պատգամաւորութիւն մը ղրկելով Փլորենտիա, անոր յաղթանակը պատրաստել Բասիլիականներու դէմ։ Գենուացի կառավարիչն ալ կը վկայէ, թէ ինքն ձեռնարկեց վաստկիլ Հայերը (11. ԱՄՍ. 464), եւ յայտնի է թէ վաստկիլ բացատրութիւնը ինչ նշանակութիւն ունի իշխանաւորի մը բերանը։ Հայերը համակերպութեան ստիպուեցան, եւ Լատիններ ամէն ծախք ընելու պատրաստակամութեամբ եւ ամէն դիւրութիւն ընծայելու խոստումով 1438 մայիս 12'ին թուղթ մը ստորագրել տուին Կաֆայի Մաղաքիա եպիսկոպոսին եւ քահանայական դասուն եւ գլխաւոր աշխարհականներուն, եւ պնդադեսպան հանելով նամակը հասուցին Կոստանդնուպոլիս, եւ անկէ Սիս, այնպէս որ 70 օրէն, յուլիս 25'ին Կոստանդին կարող կ'ըլլար պատասխանել թէ՛ ազգայիններուն եւ թէ՛ հիւպատոսին։ Կաֆացիներէ գրուած նամակին մէջ ըսուած էր, որ կամ Գենուա, կամ պապին, կամ սիւնհոդոսին մէկը ղրկուի իբրեւ դեսպան յօգուտ ամենայն քրիստոնիից, եւ կ'ուզէին որ կաթողիկոսը նշանակէ զայն, իսկ եթէ մերժէ կամ մինչեւ երեք ամիս յապաղէ, ինքն հիւպատոսն պիտի ղրկէր վարդապետ մը ընդարձակ իշխանութեամբ (11. ԱՄՍ. 461)։ Ասկէ զատ դաւանական միաբանութեան կամ հաւատոյ սկզբանց նկատմամբ որոշ խօսք մը չկայ նամակին մէջ։ Կաթողիկոսն ալ իր պատասխանին մէջ կը յիշէ թէ Եմանեսիոս եպիսկոպոս մը եկած է իրեն, պապին պատուիրակին եւ Գենուացի կառավարիչին նամակներով (ՊԼՃ. 260), որով կը յայտնուի թէ Լատին պատուիրակութիւն մըն ալ եկած էր նամակին հետ, Կոստանդինի վրայ ստիպում գործելու համար։ Իսկ Կոստանդին բաւականացած է չորս անձեր նշանակել նոյն իսկ Կաֆայի մէջէն, որք են Սարգիս վարդապետ, որ Կաֆացւոց արքեպիսկոպոս եւ Կոստանդինի անդրանիկ՝ այսինքն առաջին ձեռնադրեալ եպիսկոպոսը կը կոչուի (ՊԼՃ. 260), թէպէտ վերեւ Մաղաքիա յիշատակուեցաւ իբր Կաֆայի եպիսկոպոս, եւ Մարկոս ու Թովմաս վարդապետներ եւ Յովակիմ Հալէպի եպիսկոպոսը, որ երթան եւ զորօրինակ եղեն միաբան սուրբն Սեղբեստրոս եւ սուրբն Գրիգորիս, այսպէս միաբանին ի խաղաղութիւն, ի սէր եւ ի միութիւն (ՊԼՃ. 261)։ Արդ այս խօսքերը հոգեւոր սէրէ աւելի բան մը չեն նշանակեր, եւ մոլորութենէ դառնալու վրայ չեն կրնար մեկնուիլ, բայց եթէ Լուսաւորիչն ալ մոլորութենէ դարձած ըսելով։

« 1436. Պապական Հրաւէրը   |   1438. Փլորենտիա Կը Հասնին »
© Gratun.org