Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Զ. Վահկացի

1439. Հրահանգ Առ Հայս

Կոնդակի սկիզբը մեծամեծ խօսքերով կը հռչակուի, թէ 900 եւ աւելի տարիներէ իվեր բաժանուած Հայոց եկեղեցին՝ այս անգամ Հռոմի հետ կը միանայ։ Արդ եթէ հռոմէադաւանները Եւգինէոսի հեղինակութիւնը կը յարգեն, պէտք է ընդունին թէ ասկէ առաջ միութիւն եղած չէ, մինչ իրենք քանի քանի անգամ կատարուած միութիւններ կը պաշտպանեն։ Եւգինէոս կը յիշէ, թէ Հայեր անձուկ փափաքանօք միութեան, առաքեցին մեզ պատգամաւորս նշանաւորս, բարեպաշտօնս եւ իմաստունս, լիազօր իշխանութեամբ ճոխացեալս, որք եկին ի հեռաւոր աշխարհաց բազում նեղութեամբք եւ ծովային վտանգօք (ՄՆՍ. ԼԱ. 1049), մինչ մենք տեսանք թէ եկողները Կաֆացիներ են, Գենուացւոց ստիպմամբ բերուած, եւ ոչ Սսոյ հայրապետանոցէն եւ կաթողիկոսէ ղրկուած անձեր, եւ թէ պատգամաւորութեան գլուխները Լատիններ են (§ 1438)։ Այս առաջնորդարանին վրայ կը սկսի յատուկ գլուխներով Հայերուն առաջարկել ընդունելու կէտերը։ Առաջին է Քրիստոսի եւ Հոգւոյն Սրբոյ աստուածութիւնը երեք ժողովներու համեմատ։ 2. Երկու բնութեանց վարդապետութիւնը։ 3. Երկու կամաց վարդապետութիւնը։ 4. Քաղկեդոնի ժողովին եւ Լեւոն պապին ուղղափառութիւնը եւ Հռոմէ ճանչցուած բոլոր ժողովներուն ընդունելութիւնը (ՄՆՍ. ԼԱ. 1050-1054)։ 5. Մի առ մի կը մեկնէ եօթը խորհուրդները նիւթն ու ձեւը ու պաշտօնեայ ու արդիւնքը բացատրելով, ու գրեթէ բառացի քաղելով Թովմաս Ակուինացի գիրքէն, ուստի պէտք չենք զգար մանրամասնութեամբ յառաջ բերել այդ երկար յօդուածը (ՄՆՍ. ԼԱ. 1054-1059)։ Մկրտութեան մէջ Ես մկրտեմ զքեզ ձեւը կը հրամայէ, բայց Մկրտի ծառայս ձեւն ալ չի մերժեր։ Դրոշմի մէջ բացարձակապէս եպիսկոպոսը կը ցուցնէ իբր պաշտօնեայ։ Հաղորդութեան մէջ բաժակին ջուր խառնելու համար Յայտնութեան տեսիլքէն վկայութիւն մը կը յարմարցնէ, Ջուրք բազումք, ժողովուրդ բազումք, սակայն բնագիրին մէջ գրուած է. Զջուրն զոր տեսեր, ուր նստէր պոռնիկն, ժողովուրդք են (ՅՅՏ. ԺԷ. 15)։ Ապաշխարութեան խորհուրդին մէջ պաշտօնէին քահանայական աստիճանը կը սեպէ, եւ յատուկ եպիսկոպոսէ տրուած արտօնութիւն ալ կը պահանջէ։ Վերջին օծումը պարզապէս Լատիններուն իմացածին պէս կը բացատրէ։ Ձեռնադրութեան մէջ զանց կընէ ձեռաց գրութիւնը, եւ միայն գործիքներու տուուչութիւնները կը յիշատակէ։ Ամուսնութեան մէջ նիւթ եւ ձեւ եւ պաշտօնեայ չի ճշդեր, եւ ամուսնալուծութիւնը բացարձակապէս կը մերժէ։ 6. Պարտաւորիչ կը հռչակէ Աթանասի Կանոն հաւատոյ գրութիւնը, եւ 7. Հայերուն ալ կը տարածէ Յունաց հետ յուլիս 6-ին հաստատուած միութեան գիրը։ 8. Կը հրամայէ, որ Հայերն ալ Լատիններուն հետ տօնեն Աւետումը, Յովհաննու ծնունդը, Քրիստոսի Ծնունդն ու Թլպատութիւնն, ու Յայտնութիւնն ու Տեառնընդառաջը։ Վերջապէս կը յայտարարէ թէ Հայ պատգամաւորները, իրենց եւ կաթողիկոսին եւ ամենայն Հայոց անունով այդ ամէն կէտերը հաստատեցին, ընդունելով կամ մերժելով ինչ որ Հռոմայ եկեղեցին կընդունի կամ կը մերժէ։ Սակայն ինչպէս ըսինք, յառաջագոյն կատարուած բանակցութիւններ եւ յայտարարութիւններ կը պակսին, եւ միայն Լատին պատգամաւորներուն համակերպելով՝ Հայ պատգամաւորներն ալ ընդունած կըլլան։ Թէպէտեւ Եւգինէոսի կոնդակին ներքեւ ստորագրած են վարդապետներէն ոմանք, եւ յանուն մեր եւ յանուն մեծի կաթողիկոսին մերոյ եւ ամենայն Հայոց կընդունինք ըսած են, սակայն պէտք չէր որ այս ըսէին որպէս եւ սրբութիւնդ ձեր վկայէ յաւելուածով (ՉԱՄ. Գ. 481), զի ոչ թէ պատգամաւորներ ընդունելնին պապէն պիտի իմանային, այլ պապը պատգամաւորներէն պիտի իմանար։ Հետեւապէս այդ յայտարարութիւնը՝ ստացութեան անդորրագիրէն աւելի ոյժ չի կրնար ունենալ, քանի որ եթէ կանխորոշ ժողովական վաւերագիր մը գտնուէր, հարկաւ ժողովներու պաշտօնական հաւաքածոյին անցած կըլլար, սակայն այսպիսի գիր մը ոչ արձանագրուած է, եւ ոչ ալ եղած է։

« 1438. Փլորենտիա Կը Հասնին   |   1440. Կանոնական Տեսութիւն »
© Gratun.org