Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Զ. Վահկացի

1441. Վահկացիին Մահը

Կոստանդին Վահկացիի մահուան պարագաները մակաբերելու համար, նորէն պիտի դիմենք Մեծոփեցիին ընդհանուր կերպով տուած ծանօթութեան, թէ Սսոյ վերջին վեց կաթողիկոսներէն, վեցին ալ դեղ մահու արբուցին (ԿՈՍ. 55), որ եթէ առաջիններուն վրայ ի լրոյ տեղեկութիւն ալ կարծուի, գոնէ վերջինին համար գիտակցօրէն գրուած տեղեկութիւն պէտք է ըսուի, վասնզի ոչ միայն ժամանակիցի մը վկայութիւնն է, այլեւ գրուած է այն պարագաներուն մէջ, երբ Մեծոփեցին իր ուշնուրուշը Սսոյ գործերուն վրայ սեւեռած էր, եւ անոր ընթացքը կը զննէր։ Մեծոփեցին լռելեայն կերպով նոյնը կը հաստատէ, երբ ուրիշ տեղ կը գրէ, տէր Կոստանդին կաթողիկոսն Սսոյ գնաց առ Աստուած (ԿՈՍ. 63), որ իր մէջ հեգնական շեշտ մը ունի։ Վահկացիի անունը գովեստի արժանի բան մը չի ներկայեր, եւ իր ժամանակը աւելի զօրացած պիտի ըլլան այն զեղծումները, զորս Մեծոփեցին կը թուէ, եւ մենք արդէն քաղեցինք (1049)։ Որչափ ալ աղթարմայութեան հակամէտ էր, սակայն իբր իրեն նպաստաւոր մը պէտք է նկատենք Եւգինէոսի կողմէ եղած միութեան հրաւէրին, եւ Գենուացւոց ու Կաֆացւոց կողմէ եղած դիմումներուն հանդէպ վերապահութեան եւ զգուշաւորութեան դիրք բռնած ըլլալը (§ 1437)։ Իր ժամանակին Կիլիկիոյ կացութեան վրայ շատ գրելու բան չունինք, զի իրարու դրացի Իսլամ պետութեանց փոխադարձ պատերազմներն են եղածները, որ Սիսի կացութիւնը չփոխեցին։ Տաւրոսի եւ Ամանոսի մէջ հաստատուած Հայ բերդակալներէն մէկ մասն ալ անոնցմէ նուաճուեցաւ այդ միջոցին, եւ յատկապէս Կապանի բերդը 1435-ին (ՍԻՍ. 561)։ Օսմանեան սուլտան Մուրատ Բ. աւելի ընդարձակեց իր աշխարհակալութիւնը դէպի արեւելք, եւ 1436 թուականը կրնայ նկատուիլ իբր սկիզբն Օսմանեան տիրապետութեան բուն հայաբնակ գաւառներու վրայ. մինչ ասկէ առաջ Հայերու վրայ տիրած էին, Փոքր-Ասիոյ գաղթականութեանց մէջ, եւ ոչ Փոքր ու Մեծ Հայաստանի վրայ։

« 1440. Կանոնական Տեսութիւն   |   1442. Յովսէփի Շփոթներ »
© Gratun.org