Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Զ. Վահկացի

1443. Յովհաննէս Խլաթեցի

Նահատակներու թիւը որ անցեալ տարիներու մէջ բաւական շատ եղած էր, նուազած է այդ միջոցին, եւ միայն Յովհաննէս Խլաթեցիի անունը կը գտնենք հին յիշատաներու մէջ։ Քսան տարեկան ժիր եւ առոյգ, գեղեցիկ եւ քաղցրերգակ երիտասարդ մըն էր Յովհաննէս, որ իր երգերով կը զուարճացնէր ամիրան, Խլաթի իշխանը, եւ հանապազ կայր առաջի նորա (ՆՈՐ. 284)։ Իրեն կընկերանար տաճիկ երգեցիկ աղջիկ մըն ալ, բայց Յովհաննէսի հետ մրցելով յաղթեալ լինէր (ՆՈՐ. 292), եւ ասկէ ծագեցաւ ստորին նախանձ մը, եւ ամիրային կողմէ Յովհաննէսը ուրացութեան յորդորելու ջանք մը։ Վերջապէս ամիրան, 1439 տարւոյ առաջի օրերը անգամ մը առջեւը կանչելով, ստիպաւ կը պնդէ, եւ զրպարտութիւն ալ կաւելցնէ, թէ դու լեալ ես երբեմն մեղօք ընդ Տաճիկ կնոջն երգեցողի, եւ կը հետեւցնէ թէ պէտք է որ տաճկանայ եւ աղջիկը առնէ, որպէսզի կեանքը ազատէ (ՆՈՐ. 285)։ Յովհաննէսի մերժելուն վրայ, ամիրան կը հրամայէ բերդէն վար գլորել, բայց երիտասարդը դէմ կը դնէ, ասոր վրայ բրածեծ կընեն եւ ոտք ու ձեռք շղթայի զարնելով կը բանտարկեն։ Գիշերը հրապոյր եւ սպառնալիք կը շարունակեն, մինչեւ որ Յովհաննէս կը տկարանայ, եւ կը խոստանայ ամիրային կամքը կատարել։ Առտուն Յովհաննէսը ձի հեծնելով քաղաքին մէջ փառաւորութեամբ կը պտտցնեն, բայց քրիստոնեաները կը ցաւին եւ սրտմտին, նոյն իսկ իր ծնողքն ալ։ Այդ ցոյցերուն առջեւ Յովհաննէս կը զղջայ անմիջապէս, քահանաներուն կը դիմէ խոստովանելու եւ հաղորդուելու, բայց անոնք կը մերժեն խաղ ու կեղծիք նկատելով։ Յովհաննէս լացով ու ողբով իր անկերծութիւնը կը վկայէ, եւ վերջապէս Առաջնորդի բարեկենդանին եկեղեցի երթալով կը խոստանայ հինգ օրերը անսուաղ անցնել, որ վերջէն հաղորդուի։ Տաճիկները կիմանան, կերակուրի կը հրաւիրեն, կը մերժէ, ամիրային լուր կու տան, որ կը հրամայէ միջոց մը հանդարտ թողուլ մինչեւ որ թլպատուելու ստիպեն։ Այսպէս օրերը կանցնին մինչեւ Բուն Բարեկենդանի նախընթաց շաբաթ օրը։ Նոյն օրը վերջապէս զինքը կը ձերբակալեն եւ ատեան հանելու տարած ատեննին բերդէն անդին անցնիլ չուզեր, ուր յայտնած էր ուրացութեան հաւանութիւնը։ Քարիւ եւ փայտիւ կը հարուածեն ու կը վիրաւորեն, եւ դատաւորին լուր կու տան, եւ քարկոծելու հրամանը ստանալով քարիւ ու փայտիւ հարեալ ջարդեցին զամենայն մարմին նորա, եւ այնպէս կը սպաննեն նոյն տեղը։ Մարմինը կրակի կու տան, եւ միայն երեք օր ետքը կը նետեն քրիստոնէից մնացորդները թաղել։ Նահատակութեան թուականը պիտի դնենք 1438 փետրուար 22, Կոստանդնուպոլսոյ ժողովի տօնին շաբաթ օրը, կէսօրուան մօտ, ժամը 6-ին (ՆՈՐ. 298), որ տարին Առաջաւորն ալ կիյնայ փետրուար 2-ին (ՆՈՐ. 292)։ Իսկ ձեռնագիրներուն մէջ տեսնուած 1437 թուականը՝ նշանակուած տօնին չի պատասխաներ, եւ շատ սովորական սխալանք մըն է թուատառերու փոխանակութիւնը ընդօրինակողներուն գրիչին ներքեւ։

« 1442. Յովսէփի Շփոթներ   |   1444. Աթոռը Կը Գրաւէ »
© Gratun.org