Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Թ. Մուսաբէգեանց

1455. Գուշակական Պարագաներ

Որչափ ալ ներքին կերպով գործին բնութեան հետ կապուած չըլլան, սակայն աւելորդ չենք սեպեր յառաջ բերել ինչ ինչ պատահարներ, որոնք նոյն ժամանակի գործիչներուն ըմբռնումով գործին օրինաւորութիւնն ու յաջողութիւնը երաշխաւորած են։ Որովհետեւ նոյն իսկ այս տեսակ դիւրահաւան եւ աւելորդապաշտ ըմբռնումներով երեւան կու գայ, թէ եղած գործը ոչ մի դժուարութիւն հանդիպած չէ, եւ ամենայն ինչ դիւրասահ կերպով եւ ընդհանուր հաւանութեամբ կատարուած է, այնպէս որ Մեծոփեցին համարձակ կը գրէ, թէ ամենքն միաբանութեամբ եւ ընտրութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ, տեսլեամբ գիշերւոյ, եւ յանուրջս երազոյ, հաւանութեամբ ամենայն Հայկազեան գաւառի, աղօթիւք եւ բարեխօսութեամբ ամենայն սրբոց, սկսան ու լրացուցին առաջադրեալ գործը (ԿՈՍ. 53)։ Մեծոփեցին Մեծոփայ վանքէն չմեկնած երեք անգամ աւետարանի վրայ վիճակ կը բանայ, եւ հետզհետէ կը գտնէ, Դարձաւ Յիսուս ի գաւառ իւր (ՄԱՐ. Զ. 1) Քաջալերացուք զի ես յաղթեցի աշխարհի (ՅՈՀ. ԺԶ. 33), եւ դարձեալ Դարձաւ Յիսուս ի գաւառ իւր։ Մեծոփէ մեկնած ատեննին բարեպաշտ մարդ մը կու գայ պատմել, որ գիշերը տեսեր է կարմրով, կանչով եւ սպիտակով սպառազինեալ զորքերը՝ որոնք ըսեր են թէ զօրք Էջմիածնի եմք, եւ օդէն թռչելով գացեր են Վաղարշապատ (ԿՈՍ. 97)։ Յիշուած երեք գոյները Հայկական եռագոյնը կազմած ըլլալու նշանակութիւնն ունին։ Կրօնաւոր մը երազ տեսեր է թէ արեւը խաւրելով արեւմուտք եւ հիւսիս կը պատի։ եւ Էջմիածնի դուռը գալով կը լուսաւորի։ Ուրիշ կրօնաւոր մըն ալ տեսեր է սպիտակ ձիու մը վրայ նստած լուսաւոր մարդ մը, որ Ֆրանկաց երկրէն կու գայ, Վաղարշապատ կը մտնէ, եկեղեցին բանալ կու տայ, անկէ ժողովուրդը ատոքացեալ արտ մը կը տանի, եւ ամէնուն մանգաղներ կը բաժնէ որ հնձեն։ Ուրիշ մըն ալ Օշական Ս. Մեսրոպի գերեզմանին գացած կըլլայ, հոնկէ գաւազան մը կը բերէ, եկեղեցիին մէջ կը տնկէ, ուրկէ խնձորներ կը հասնին եւ կը ճաշակեն։ Այլազգի կին մը կաթողիկէի եկեղեցին կանթեղներով լեցուն կը տեսնէ, եւ ձայն մը որ կըսէ, կանթեղս Էջմիածին է (ԿՈՍ. 72)։ Այս երազապատում զրոյցներ իրաւ գործին իսկութեան համար փաստ մը չեն, բայց կը բաւեն ցուցնել թէ ամենայն ինչ առանց հակառակութեան եւ առանց դժուարութեան կատարուած է, եւ թէ ամենուն համոզումը եղած է, որ իրենց ձեռնարկը աստուածային պաշտպանութեամբ եւ առանց արգելքի վերջացած է։ Ամէն դար իրեն մէկ մտածելու եւ գործելու կերպն ունի, Միջինդարն ալ աւելորդապաշտ էր թէ Արեւելքի եւ թէ Արեւմուտքի կողմերը։ Իսկ մենք ոչ թէ անոնց իսկութեան, այլ այդ ձեւերու մէջ ծածկուած համոզման մտադրութիւն կընծայենք։

« 1454. Գիրով Հաւանողներ   |   1456. Աջը Յայտնուած »
© Gratun.org