Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Թ. Մուսաբէգեանց

1456. Աջը Յայտնուած

Յառաջ բերուած երազապատում զրոյցներէ շատ տարբեր է, եւ ազգային ըմբռնումի հիմ կը կազմէ, Լուսաւորչի Աջին տրուած նշանակութիւնը, իբրեւ կնիք եւ երաշխաւորութիւն օրինաւոր եւ ճշմարիտ հայրապետութեան։ Այս բանին հաստատութիւնը կը գտնենք այն անխախտ սովորութեան մէջ որով կոնդակները ի սուրբ Աջէն օրհնութեամբ կը մակագրուէին, միւռոնը Աջով կը նուիրագործուէր, եւեպիսկոպոսական ձեռնադրութեանց համար ալ Աջը կը գործածուէր։ Փոխադրութիւնը կատարելու նախապատրաստութեանց գլխաւորն եղաւ Աջը Սիսէ հեռացնել (§ 1449), իսկ Էջմիածնի մէջ յայտնուիլը՝ գործին վաւերականութեան փաստ եղաւ։ Յիշատակագիր մը կը գրէ. զԱջ Լուսաւորչին ի Սսոյ գողացեալ բերին յԷջմիածին, եւ վերստին հաստատեցին զկաթողիկոսութիւն (ՍԱՄ. 175)։ Ուրիշ մըն ալ կը գրէ, թէ սուրբ Լուսաւորչի Աջն կորեալ էր ի Սսոյ, եւ ել համբաւն ի Վաղարշապատ վասն որոյ ժողովեցան եւ հաստատեցին զաթոռն յԷջմիածին (ՓԻՐ. 133)։ Նոյն ոճով ուրիշ յիշատակագիր մըն ալ նորընտիր կաթողիկոսը արժանաժառանգ կընդունի, վասնզի զԱջ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին գողացան ի Սսոյ եւ բերեալ եդին յիւր սեպհական աթոռին (ՓԻՐ. 129)։ Նոյնինքն Դավրիժեցին ալ կը գրէ, թէ սուրբ աթոռն Էջմիածին յայսմ ժամանակի նորոգեցաւ, քանզի Աջն սրբոյն Գրիգորի մերոյ Լուսաւորչին ի սուրբ Էջմիածինն յայտնեցաւ (ԴԱՒ. 336)։ Մենք միտք չունինք պնդել, թէ առանց Աջին՝ Հայոց կաթողիկոսութիւն չի կրնար ըլլալ, սակայն չենք կրնար չճանչնալ թէ այս եղած է ազգին մէջ տարածուած համոզումը, եւ մտադրութիւնը կը հրաւիրենք յառաջ բերուած յիշատակութեանց մէջ գործածուած վասն որոյ ու վասնզի ու քանզի պատճառականներուն, որոնց վրայ կը հիմնուի փոխադրութեան օրինաւորութիւնը։ Մեր նպատակն է, ոչ թէ վերացեալ խնդիրներով զբաղիլ, այլ իրապէս եւ գործնականապէս տեղի ունեցած եղելութիւնները վերլուծել եւ բացատրել, եւ անոնց մէջ ծածկուած ընդհանուր ըմբռնումը, ազգային հաոզումը, եւ եկեղեցւոյ առումը իվեր հանել, որպէս զի կատարուած եղելութեան ճիշդ իմաստը եւ օրինական զորութիւնը ցուցնենք։ Այս կերպով է որ կը հաստատուի աթոռոյ փոխադրութեան կանոնական ուղղութիւնը. Սսոյ հայրապետանոցին դադարումը, եւ Էջմիածնի հայրապետանոցին վերանորոգումը։ Այս եղած է նոյն ատեն ազգին համոզումը, այդ համոզւմը անխախտ պահուած է մինչեւ մեր օրը, եւ Հայ եկեղեցւոյ ամէն հաւատացեալներ բնաւ կասկած չունին այդ ճշմարտութեան մասին։

« 1455. Գուշակական Պարագաներ   |   1457. Մրցակից Ընտրելիներ »
© Gratun.org