Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կիրակոս Ա. Վիրապեցի

1457. Մրցակից Ընտրելիներ

Աթոռոյ փոխադրութեան տարւոյն զատիկը կիյնայ ապրիլ 16-ին, եւ հետզհետէ կը սկսէին հասնիլ ժողովականները Երեւան քաղաքը, որ աւելի յարմար էր բազմաթիւ եկողները պատսպարելու։ Հարկաւ այդ միջոցին խորհրդակցութիւններ ալ կը կատարուէին հաւանական ընտրելիին վրայ։ Մեծոփեցին կը գրէ, թէ բազումք ի յեղբարցն յառաջ կոչեցաք գալ ի յառաջնորդութիւն Թորգոմական գրոհիս, եւ ոչ կամեցան բառնալ զծանրութիւն դառնութեան բարձրագոյն աստիճանին (ԿՈՍ. 69)։ Բայց մենք այսպէս լաւատես պիտի չըլլանք հաւանական ընտրելիներուն համեստ զգացումներուն վրայ, եւ մեր կարծիքը կարդարացնեն հետզհետէ կատարուած եղելութիւնները։ Հիւսիսայիններուն մէջէն Զաքարիա Հաւուցթառեցի, որ եպիսկոպոսներուն երիցագոյնն էր, Յովհաննէս Հերմոնեցին՝ որ արդիւնաւոր մեծ վարժապետն էր, եւ Գրիգոր Արտազեցին՝ որ մեծ վիճակի արքեպիսկոպոս եւ ձերներէց գործիչ մըն էր, երեքն ալ իրենց սիրտին մէջ մեծ ակնկալութիւններ կը տածէին նախապատուուած ընտրելին ըլլալու։ Իսկ Վասպուրականցիներ իրենց միտքը դարձուցած էին Զաքարիա Աղթամարցիին վրայ, որ ոչ միայն կարող անձ մըն էր, այլեւ այս կերպով Աղթամարի բաժանումը պիտի անհետանար, եւ բոլոր Վասպուրական եւ բոլոր Հայաստան մէկ իրաւասութեան պիտի վերածուէր։ Մենք ալ գործին վրայ անկաշկանդ նայելով պիտի համաձայնէինք ընդունիլ Վասպուրականցոց տեսութիւնը, սակայն դժբախտաբար շատ զորաւոր էր գաւառական խտրութեանց գաղափարը, եւ Տաթեւեան աշակերտութիւնը յանձն չէր առներ այդչափ բարձրացած տեսնել Աղթամարի բաժանեալ աթոռը, որ մինչեւ իսկ իր վրան ալ իշխէ։ Ուստի եթէ յառաջ կոչուած ընտրելիները առերեւոյթ համեստութեամբ ետ կը քաշուէին, անկեղծ խոնարհամտութիւն չէր այն, այլ ճարտար հնարիմացութիւն իրարմէ խիթալով առջեւ չնետուելու համար։ Մեծոփեցին ինքն ալ կը հերքէ իր գրածը, երբ կը խոստովանի թէ վարդապետն այն Յովհաննէս Հերմոնեցին, եւ Զաքարիայն Հաւուցթառեցի, ոչ կամեցան Գրիգոր Արտազեցիին լինել կաթողիկոս, վասն ատելութեան որ առ նա ունէին (ԿՈՍ. 78)։ Չենք կրնար ճշդել, թէ բոլոր հաւանական ընտրելիները մէկ կողմ դնելով, բոլորովին դուրսէն, գործին չմասնակցած ու վրան չի խօսուած անձ մը ընտրելու որոշումը, կանուխ կատարուած խորհրդակցութեանց մէջ հաստատուեցաւ, թէ ոչ վերջին պահուն Էջմիածնի մէջ որոշուեցաւ։ Բայց ստոյգ է թէ հուսկ ուրեմն այդ խոհական ձեւով կատարուեցաւ ընտրութիւնը։ Մրցակիցներու մէջ մղուած խուլ պայքարը կը հաստատուի նաեւ անով, որ Երեւանի կառավարիչ Եաղուպ պէկին կողմէն հրաման եղեւ օրհնել կաթողիկոս առանց հակառակութեան (ԿՈՍ. 69), որ ըսել է թէ Պարսիկ իշխանաւորն ալ բան մը իմացեր էր տիրող հակառակութիւններուն մասին, որ պէտք զգացեր է եպիսկոպոսներն ու վարդապետները խաղաղութեան յորդորել։

« 1456. Աջը Յայտնուած   |   1458. Ժողովի Գումարումը »
© Gratun.org