Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կիրակոս Ա. Վիրապեցի

1461. Միւռոն և Օրհնագիրեր

Վերանորոգեալ աթոռին առաջին գործն եղաւ միւռոնի օրհնութիւնը, ուզելով խորհրդական պէտք մը լրացնել, եւ միանգամայն ջնջել Սսոյ աթոռին մէջ կատարուած զեղծումներէն մէկը, որ էր միւռոնի վաճառումը ծանր վճարումներու փոխարէն։ Իբրեւ առաջին բարեկարգական կանոն կը հռչակէ Մեծոփեցին, թէ միւռոնը բաժանեցաք ընդ ամենայն յազգս Թորգոմեան, եւ կանոնեցաք ձրի տալ եւ ձրի առնուլ, եւ բարձաք զաղանդն սիմոնական (ԿՈՍ.74)։ Միւս այլ կարեւոր գործն եղաւ Աղթամարի աթոռին կապանքը կամ բանադրանքը վերցնել, որ սկսած էր Գրիգոր Պահլաւունիի կաթողիկոսութեան սկիզբը (§ 929), եւ որով զբաղեր էին Գրիգոր Անաւարզեցի (§ 1203), եւ Յակոբ Սսեցի կաթողիկոսները (§ 1398)։ Արձակումը աւելի ընդարձակ իմաստով տարածուեցաւ յընդհանուր տեղիս Հայոց ազգիս, արձակելով զամենայն կապեալս եւ զբանադրեալս յանիծիցն (ՉԱՄ.Գ.488), ինչ որ պահանջ մըն էր Սսոյ վերջին կաթողիկոսներուն աջ ու ձախ նզովքներ տեղացուցած ըլլալուն համար, որոնք անիծիւք նզովից եւ բանադրութեամբ կապանաց զաշխարհս մեր լցին (ԿՈՍ. 57), եւ պէտք էր ընդհանուր արձակումով մը բոլոր սիրտերը հանդարտեցնել։ Աղթամարի արձակումը յատկապէս յիշուած է, զԱղթամարայ կաթողիկոսն զտէր Դաւիթ բացատրութեամբ (ՉԱՄ. Գ. 488), ուսկից ոմանք հետեւցուցին թէ ժամանակին կաթողիկոսը Դաւիթ եղած ըլլայ (ՉԱՄ. Գ. 467), մինչ Զաքարիա ըլլալը յայտնի է։ Իսկ Դաւիթի մը անունին յիշուիլը, կրնայ թէ առաջին հակաթոռ Դաւիթ Թոռնիկեանի վրայ մեկնուիլ (§ 929), եւ թէ վերջին Դաւիթ Գուրճիպէկեանին, որ Տաթեւացիին ընդդիմացաւ եւ զայն հալածեց (§ 1400)։ Աթոռոյ փոխադրութիւնը եւ Վաղարշապատի ժողովին վճիռը եւ նորընտիր կաթողիկոսին պաշտօնը ծանուցանող օրհնութեան գիրեր յղուեցան Աղուանից կաթողիկոսութեան եւ Երուսաղէմի պատրիարքութեան, եւ բովանդակ Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ եւ Փոքր-Ասիոյ վիճակներուն, եւ ուր ուրեք Հայ գաղթականութիւններ հաստատուած էին, եւ այսպէս Էջմիածնի վերանորոգեալ աթոռին անունն ու իշխանութիւնը բոլոր աշխարհի մէջ լսուեցաւ, եւ 1441-էն սկսելով յիշատակագիրներ կը սկսին ի կաթողիկոսութեան սուրբ Լուսաւորիչի աթոռոյն տէր Կիրակոսի բացատրութիւնը գործածել (ՓԻՐ. 124)։ Իսկ հայրապետական կոնդակները գրուած էին այս սկզբնաւորութեամբ. Անուամբ անեղին Աստուծոյ, Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, եւ Կիրակոս ծառայ ծառայիցն Աստուծոյ եւ Յիսուսի Քրիստոսի, ողորմութեամբ եւ շնորհօք նորին կաթողիկոս աթոռոյ սրբոյն Գրիգոր Լուսաւորչին մերոյ, եւ Վաղարշապատու սուրբ Էջմիածնիս եւ Ամենայն Հայոց (ՉԱՄ. Գ. 488), որ սովորական մակագրութիւններէն շատ չի տարբերիր։
« 1460. Ընտրութեան Պարագաներ   |   1462. Կիլիկոյ Դիրքը »
© Gratun.org