Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կիրակոս Ա. Վիրապեցի

1465. Ակնկալեալ Օգուտներ

Կիրակոսի կաթողիկոսութիւնը բարեգուշակ յաջողութիւններով սկսաւ Էջմիածնի մէջ։ Եկեղեցական իրաւասութեան տեսակէտէն, այս ընտրութեամբ կրնար ջնջուած եւ անհետացած նկատուիլ աթոռներու բաժանման խնդիրը, Սիս դադարած էր իրօք, եւ Աղթամար համաձայնած եւ օրհնուած էր, Էջմիածնի կաթողիկոսը միահեծան գլուխ էր ճանչցուած առանց ընդդիմադիրներու եւ հակաթոռներու։ Մուսաբէգեանցի հրապարակէ հեռացած կամ մեռած կամ ձեռնթափ եղած ըլլալը՝ այլեւս պատմական ստուգութիւն մըն է սսոյ աթոռին հինգ ամ խուսափելովը, եւ ուրիշ փաստի պէտք չմնար այդ մասին։ Աղթամարնալ այն գիրքը առած էր, ինչ որ ունէր Աղուանից կաթողիկոսը, որոշեալ սահմանի մէջ ազատ եւ ինքնուրոյն իրաւասութիւն գործածող, սակայն իրմէ վեր գերագահ աթոռակալ մը ճանչցող Էջմիածնի մէջ։ Եթէ Սսոյ աթոռը իսպառ ջնջուէր ու դադարէր, կամ թէ իբր նախկին աթոռին յիշատակ Էջմիածնի գերագահութեան ներքեւ կաթողիկոսական աթոռ մը պահուէր Աղթամարի նմանութեամբ, ամէն առթի մէջ Հայստանեայց եկեղեցւոյ նուիրապետութեան կազմը եւ Ամենայն Հայոց հայրապետութեան իսկական կերպարանը անեղծ եւ անտխեղծ պահուած կըլլար, եւ երկրորդական կաթողիկոսութեանց գոյութիւնը անոր վնաս չէր բերեր, ինչպէս չէին բերեր Վրաց եւ Աղուանից կաթողիկոսութիւնները, եթէ չուզենք իսկ ըսել, թէ աւելի ալ կը բարձրացնէին։ Կիրակոսի անձին վրայ գալով, նա հայրապետական աթոռին վրայ ալ պահեց իր ճգնողական եւ առաքինական կեանքը, եւ ամէնքը տեսանէին զերանելի այրն Աստուծոյ ի վարս ճգնութեան զտիւ եւ զգիշեր մշտնջենաւոր սրբապահութեամբ (ԿԱՍ. 76), որ ընդհանուր պատկառանք եւ յարգանք կը բերէր վերանորոգեալ աթոռին վրայ։ Ըստ այնմ համակրութիւնն ալ կը շատնար հետզհետէ, եւ որովհետեւ մինչեւ այն ատեն բոլորովին լքեալ եւ անխնամ մնացած էր վանքն ու աթոռը, զուրկ ամէն պէտքերէ, Աստուածապաշտ ազգս Հայկազեան Արարատ եւ կողմն Վասպուրական, յորդորուեցան ամէն տեսակ գոյքերով ճոխացնել աթոռը, եւ մարմնաւոր պիտոյիւք եւ անասնօք եւ չորքոտանիւք լցին զսուրբ աթոռն (ԿՈՍ. 75)։ Այս նպատակին հասնելու համար պէտք էր որ աթոռին մէջ կանոնաւոր մատակարարութիւն հաստատուած ըլլար, եւ այս կողմէն ալ Կիրակոս ընդհանուր ակնկալութենէ վեր գտնուեցաւ, եւ կրցաւ արթուն եւ ազդեցիկ խնամք տարածել ամէն ճիւղերու վրայ, եւ շինարարութեամբ ալ զբաղուիլ, քան որչափ ինչ կրնար սպասուիլ Վանաստանի խստաբեր ճգնաւորէն։ Եպիսկոպոսներու շարքին տեսանք Գաբրիէլ եպիսկոպոս մըն ալ Էջմիածինի անունով (ԿՈՍ. 52), ինչ որ կը ցուցնէ թէ աթոռին թափառած ատեն, Էջմիածնի վանքը ունէր վերակացու եպիսկոպոս մը, որ Վաղարշապատի ալ թեմակալն էր անշուշտ։ Բայց եթէ Էջմիածին բոլորովին լքեալ չէր պարզ եպիսկոպոսի մը ներկայութիւնը բաւական չէր պահել անոր բարձր գիրքը եւ պահանջուած կացութիւնը։ Այսպէս անցան Կիրակոսի կաթողիկոսութեան սկիզբները, տարի մը կամ քիչ աւելի։

« 1464. Սսեցոց Կարծիքը   |   1466. Գրգռութեանց Սկիզբը »
© Gratun.org