Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կիրակոս Ա. Վիրապեցի

1467. Կիրակոսի Դէմ

Դժգոհներու խումբը պէտք ունէր իրեն ազդեցիկ կողմնակիցներ ճարել, եւ Կիրակոսը նետելու համար պատճառներ ունենալ։ Առաջին ընտրութեան ժամանակէն երեք մրցակից ընտրելիներ կային Սիւնեցւոց կողմէն, Յովհաննէս Հերմոնեցին, Զաքարիա Հաւուցթառեցին եւ Գրիգոր Արտազեցին, սակայն միեւնոյն կուսակցութիւնէն երեք մրցակից գտնուիլը տկարացուցած էր անոնց կողմը։ Երեքին մէջէն նախադասելի կերեւէր Արտազեցին, սակայն միւս երկուքը աւելի ազդեցիկ էին, եւ անոր կաթողիկոսանալը չուզեց վասն ատելութեան որ առ նա ունէին։ Բայց նոր կացութեան առջեւ հարկաւ մեղմացած էին կիրքերը, մանաւանդ որ Հերմոնեցին ի սոյն ժամանակիս խլացեալ էր ականջօք (ԿՈՍ. 78), եւ Հաւուցթառեցին արդէն եպիսկոպոսանալուն երիցագոյնը, այլեւս տկարացած էր տարիքին բերմամբ։ Մարկոս եւ ընկերներ առաջին անգամ ուզեցին այս երկուքը վաստկիլ, ծերունիները համոզելով թէ այլեւս պէտք է որ իրենց ակնկալութիւնները վար դնեն եւ Արտազեցին կաթողիկոսացնելու համաձայնին իրենց կողմը զօրացնելու համար։ Առաջ դիմեցին Հաւուցթառեցիին, մեղադրելով իսկ զայն, թէ դուք եդեալ էք Կիրակոսը կաթողիկոս, ակնարկելով անոր ձեռնադրութեան նախագահելուն, իբր այն թէ ասով փորձանքին պատճառ եղած ըլլար։ Անիկա համոզելէ ետքը, իրենց ընկերակցուցին Շամւոն Տաթեւի եպիսկոպոսը, եւ Հաւուցթառցին գլուխ կանգնեցաւ խումբին, որ յարուցեալ գնաց առ վարդապետն Յովհաննէս Հերմոնեցին (ԿՈՍ. 78), որ իսկոյն համաձայնեցաւ, եւ աւելի քան զերեսուն եւ զքառասուն ոգի մէկէն ոտք հանեց Կիրակոսի գահընկէցութեան գործին հետեւելու։ Կը մնար պատճառներն ալ ճարել, բայց անարժան գործի մը համար Կիրակոսը ամբաստանել չէին կրնար, եւ կը խոստովանէին իսկ թէ ճգնութեամբ Լուսաւորչին հանգոյն է։ Ուստի գործը օրինականութեան ձեւին թափելով, ուզեցին ըսել թէ կաթողիկոսութիւնը անվաւեր է, եւ օրինաւոր կաթողիկոս չէ։ Այս երեսէն գտած պատճառանքնին երկու եղան, մէկը թէ ի կողմանէն յԱղթամարայ է, որ ի բազում ժամանակաց հետէ բանադրեալք են (ԿՈՍ. 77), ուսկից կը հետեւցնէին թէ ոչ է մկրտած, եւ ոչ է քրիստոնեայ (ԿՈՍ. 79), իբր զի բանադրանքի ներքեւ եղողներուն պատշաճ խորհուրդները թերի եւ անվաւեր կը համարուէին։ Իսկ միւս պատճառն էր, թէ պարտ էր ի կաթողիեոսաց եպիսկոպոս լինել, եւ ապա յեպիսկոպոսաց կաթողիկոս ձեռնադրել (ԿՈՍ. 79)։ Այդ պատճառներէն առաջինը ընդհանուր առմամբ կամ առերեւոյթ կերպով միայն կրնար խօսուիլ, վասն զի ընդհանուր քրիստոնէութեան մէջ ընդունուած է անարժան պաշտօնէին կատարած մկրտութիւնն ալ, եւ զեղծմամբ միայն կրկնամկրտութիւններ կըլլային, ինչպէս Ունիթորներն ալ կը կատարէին Հայերուն վրայ։ Իսկ երկրորդ պատճառը թէեւ եպիսկոպոսութեան վաւերականութեան վրայ չի կրնար տարածուիլ, քանի որ Նիկիական կանոնը մեր եկեղեցին ալ ընդունած է, գոնէ ազգային եւ կանոնական սովորութեան փաստ կրնար ըլլալ, թէ ընկալեալ օրէնք է, ձեռնադրեալ եպիսկոպոսներուն մէջէն կաթողիկոս ընտրել եւ ոչ թէ եպիսկոպոս չեղող եկեղեցականներուն մէջէն։ Ազգային պատմութեան մէջն ալ շատ ցանցառ են այդ կանոնին բացառութիւնները, որոնք աւելի եւս ընդհանրացած կանոնը կը հաստատեն։ Կիրակոսի դէմ յարուցուած խնդիրն ալ, միեւնոյն սովորութիւնը կը հաստատէ, որչափ ալ յայտնի է թէ բողոքելու իրաւունք չունէին անոնք, իրենց ձեռքովը բացատրութիւնը նուիրագործուած էին։ Անցողակի նշանակուած է երրորդ կէտ մըն ալ, թէ հերձուածող է, զի զօծումն հիւանդաց բերեալ է ի Կոստանդնուպոլիսէ (ԿՈՍ. 79), որ վերջին օծումի ձէթ գործածելու վրայ պիտի մեկնուի, սակայն ոչ առաջ եւ ոչ ետքը Մեծոփեցին այդ մասին լուսաբանութիւն չտար։

« 1466. Գրգռութեանց Սկիզբը   |   1468. Կիրակոս Գահընկէց »
© Gratun.org