Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կիրակոս Ա. Վիրապեցի

1468. Կիրակոս Գահընկէց

Հարկաւ դաւադրութիւնն ու աղմուկը ծածուկ չէին կրնար մնալ, արդէն Հերմոնեցիին հաւաքած խումբն ալ շատ գաղտնութեամբ չէր գործեր, այլ համարձակ Էջմիածին կու գար բռնութեամբ իր միտքը գործադրել։ Առաջ կեղծ բարեպաշտութեամբ կը մտնէին ի սուրբ տաճարն Միածնին, բայց բարկութեամբ եւ տրտմութեամբ լցեալ։ Իսկ Կիրակոս, որ դողայր յահէ քահանայիցն, Էջմիածինը կը թողու, եւ փախուստ արարեալ մտանէ ի տուն քրիստոնէի միոջ գաղտագողի. սակայն իրեն վրան եկողները չեն հանդարտիր, եւ կը հետապնդեն որոնեալ աստ եւ անդ, մինչ որ տեղը իմանալով գտին զնա, եւ իրենց հսկողութեան ներքեւ պահեցին, մինչեւ որ առեալ տարան առ բռնաւորն Աղուպ, որ է Երեւանի Եաղուպ պէկը։ Կաթողիկոսի մը դատաստանն ու գահընկեցութիւնը ազգային ժողովի իրաւունքն էր, եւ ոչ օտարազգի տիրապետողին, սակայն ոչ միայն սկիզբէն իվեր վարժուած էին քաղաքական իշխանութեան վճիռով գործել, այլ սոյն այս Եուղուպ պէկն էր, որ Վաղարշապատի ժողովին դիւրութիւն եւ պաշտպանութիւն էր ընծայած, եւ անոր հովանաւորութեամբ Կիրակոսի կաթողիկոսութիւնը հաստատուած եւ հռչակուած էր, եւ փոփոխութիւնն ալ հնար չէր առանց անոր հաւանութեան կատարել։ Եաղուպի ատեանին մէջ առջեւ կանցնի Հերմոնեցին գործը բացատրել, եւ կըսէ, թէ Կիրակոս ոչ է մկրտուած ոչ է քրիստոնեայ, այնպէս որ եթէ կամիս դու, որ հարկաւ յաթոռդ այդ նստի դա, կամք մեր ամենեցուն այս է, զի մկրտեմք եւ նոր եպիսկոպոս եւ կաթողիկոս ձեռնադրեմք (ԿՈՍ. 79)։ Եթէ իրօք այսպէս խոսեցաւ Հերմոնեցին, պէտք է ըսել թէ զառամած եւ ցնորած էր, ապա թէ ոչ աւելի անտրամաբան խօսք մը չէր կրնար ըսել Տաթեւեան դպրոցին մեծ վարժապետը։ Եաղուպ իսկ կրցաւ անոր երեսը զարնել, թէ Կիրակոսի եպիսկոպոսութիւնը ու կաթողիկոսութիւնը նոյն իսկ իրենք էին կատարած, որուն Հերմոնեցին չկրնալով պատասխան տալ, ստիպեալ ուրանայ զճշմարտութիւն, եւ Թովմէն եւ ընկերք նորին կատարեցին, կըսէ, ուզելով իմացնել թէ Մեծոփեցիին եւ Վասպուրականցոց ազդեցութեան ներքեւ կատարուեցան ձեռնադրութիւնները։ Կիրակոս լուռ կայր եւ անմռունչ հարկաւ իր սիրտին մէջ ցաւելով այդ աստիճան լրբութեան վրայ, եւ միայն Մեծոփեցիին աշակերտներէն Կարապետ վարդապետ մը եւ ազգականներէն Ծերուն անուն երիտասարդ մը, կը համարձակին պատասխանել, թէ բողոքողները ոչ են ճշմարիտ, այլ խաբեբայ (ԿՈՍ. 80), սակայն բողոքողներու խումբէն Ստեփանոս վարդապետ մը, հաւանաբար Եղեգեցի (ԿՈՍ. 87) եհար զբերան Ծերունի, եւ լցաւ արեամբ։ Եաղուպ բարկացեալ բողոքողները կը մերժէ, սակայն Հաւուցթառեցին առանձինն տեսակցելով, եւ անհամար արծաթ տալով, Եաղուպը կը համոզէ, որ ինքն վրան չառնէ կաթողիկոսն արտաքս հանելն եւ ոչ հանելն, եւ թող տայ ազգին որ ուզածնուն համեմատ գործեն, եւ իրենց հաւնած անձը, Գրիգոր Արտազեցին, կաթողիկոս ձեռնադրեն (ԿՈՍ. 80)։ Այսպէս կը վճռուի Կիրակոսի գահընկէցութիւնը եւ Գրիգորի կաթողիկոսութիւնը, եւ յիշատակագիրը իրաւունք ունի ըսելու. Գրիգոր եպիսկոպոս Մակուց նստաւ Թուրքով եւ ղաբալով (ՍԱՄ. 175)։

« 1467. Կիրակոսի Դէմ   |   1469. Կիրակոս Յանձնառու »
© Gratun.org