Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1470. Ընտրութիւնն ու Նախընթացը

Գրիգոր, որ Կիրակոսի տեղ կաթողիկոսութեան կը բարձրանար, որդի էր պարոն Ջալալ բէգին (ՓԻՐ. 130), կամ Ճէլալ պէյին, որով ազգատոհմիկ մէկ մը եւ պետութեան առջեւ դիրք ունեցող մէկու մը զաւակ եղած ըլլալը կը յայտնուի, զի ընդհանրապէս պետական շրջանակներու հետ շփում ունեցողներն էին, որ տաճկական պատուանուն եւ երբեմն տաճկական անուն ալ կը կրէին։ Սովորաբար Մակուցի կամ Արտազեցի կամ Սուրբ-Թադէոսցի ալ կը կոչուի, որովհետեւ եպիսկոպոս էր Արտազի՝ որ է Մակու քաղաքը, ուր է Սուրբ Թադէոսի մայրավանքը, բայց անհաւանական չէ որ ծննդեամբ ալ նոյն քաղաքէն եղած ըլլայ, թէպէտ ոչ ուրեք յիշուած կը գտնենք։ Աշակերտութիւնը Տաթեւեան դպրոցէն էր, Հերմոնեցիին շրջանակէն, եւ իր տոհմային ազնուութեամբ եւ անձնական գործունէութեամբ շուտով յառաջ եկած էր։ Նախընթաց յօդուածներուն մէջ ստէպ իր անունը յիշեցինք, իբր փոխադրութեան աշխատողներէն մէկը, եւ նոյն իսկ 1441-ին յարմարագոյն ընտրելիներէն մին նկատուած, որ թերեւս յաջողած ալ կըլլար, եթէ նոյն իսը իրեն կողմնակիցներէն՝ Հերմոնեցիին եւ Հաւուցթառեցիին նախանձոտ ատելութիւնները արգելք եղած չըլլային (§ 1457)։ Սակայն վերջապէս երբ Սիւնեցւոց եւ Վասպուրականցոց ներհակընդդէմ մրցակցութիւնը յուզուեցաւ, եւ Սիւնեցիք զօրացան, Գրիգոր իբրեւ ընտրելագոյն կաթողիկոսացու անհակառակ ամէնէն ընդունուեցաւ՝ Մարկոս Վրաստանցիին մէջտեղ իյնալով (§ 1467)։ Մենք դիտողութեան արժանի կէտ մը կը սեպենք, որ Մեծոփեցին այդ վերջին շփոթներուն եւ Կիրակոսի դէմ մղուած հակառակութիւններուն մէջ, նշանակելի դեր մը չտար Ջալալբէգեանցին, թէպէտ կը մեղադրէ անոր յանձնառութիւնը, թէ անիմաստ այն՝ եպիսկոպոսն Գրիգոր, գիտաց ի միտս իւր եթէ քաջութիւն արութեան գործեաց, ոչ քաջութիւն, այլ հակառակութիւն (ԿՈՍ. 81)։ Բայց արդար ըլլալու համար պիտի ըսենք, որ եթէ Գրիգորի ընտրութիւնը տգեղ եւ դատապարտելի պայմաններու մէջ կատարուեցաւ, որոնցմէ ինքն բոլորովին անմասն չկրնար սեպուիլ, եւ եթէ իր կաթողիկոսութիւնը ձախող եղելութեանց առիթ ընծայեց, սակայն իր պաշտօնավարութիւնը անօգուտ եւ վնասակար եղած չէ, վասնզի ինքն է որ նորոգում արարեալ է ի սուրբ Էջմիածնի մասամբ ինչ (ԴԱՎ. 336), եւ ինքն է դարձեալ որ ունի զաշխատանս ի սուրբ աթոռոջս, քանզի նախապէս սա նորոգեաց զշինուածս սրբոյ աթոռոյս ի ներքուստ եւ արտաքուստ (ՋԱՄ. 19)։ Իբր գովութիւն գլուխ աւելցնենք եւս, թէ նախորդ եւ գահընկէց կաթողիկոսին հանդէպ ալ յուզեց բռնութեամբ վարուիլ կամ նախանձով ճոխանալ, եւ մարդասիրական ընթացք մը պահեց։

« 1469. Կիրակոս Յանձնառու   |   1471. Վասպուրականցիք և Սիւնեցիք »
© Gratun.org