Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1471. Վասպուրականցիք և Սիւնեցիք

Հազիւ թէ Զաքարիա Հաւուցթառեցին առատ կաշառքով եւ համոզիչ խօսքերով Եաղուպ պէկի հաւանութիւնը ստացաւ, նորէն ամէն կողմէ հաւաքուեցան, եւ Էջմիածնի Մայր Տաճարին մէջ կաթողիկոսական ձեռնադրութեան կարգ մը կատարեցին Գրիգորի վրայ։ Մեծոփեցին մանրամասնութիւններ չտար, հարկաւ տալու սիրտ ալ չունէր, Պատարագեցին զՔրիստոս, սակայն ոչ ի հաշտութիւն, այլ ի բարկութիւն, եւ կաթողիկոսական օծումը լրացուցին տասուերկու եպիսկոպոսներով, որոնց բոլորը անշուշտ Կիրակոսը ընտրողներն եղան։ Օր եւ ամսաթիւ գրուած չենք գտներ, սակայն գիտնալով որ Կիրակոս երկու ամ նստաւ (ԿՈՍ. 75), եւ թէ նախընթաց հակառակութիւնները վարելույարմարագոյն միջոցը մեծպահքի անզբաղ ժամանակն էր, եւ հաւաքելու յարմար միջոցն ալ զատիկէ ետքն էր, Գրիգորի ձեռնադրութիւնը կրնանք դնել Կիրակոսի երկրորդ տարեդարձին ատենները, 1443 տարւոյ զատիկէն քիչ ետքը, որ այն տարի կը պանդիպէր ապրիլ 21-ին։ Այդ փոփոխութեան անհրաժեշտ հետեւանքն էր Կիրակոսի հետ Էջմիածինէ հեռացնել Վասպուրականցիները, որ այնտեղ զօրացած էին։ Կիրակոսի անձին չէմ խստութիւն գործադրուած չի յիշուիր, վասնզի նա շուտով տեղի տուաւ, հրապարակէ քաշուեցաւ եւ գնաց ի տուն քրիստոնէի միոջ (ԿՈՍ. 81), որ հաւանաբար բարեպաշտ Վասպուրականցի մըն էր։ Կիրակոսի անընչասիրութիւնն ալ յայտնի ըլլալով զինքն չէին նեղած անիրաւ շահեր տուժելու պատրուակով, բայց խստացած են անոր շուրջը եղողներուն վրայ, եւ նեղի գրած են զսպասաւոր վարդապետք Էջմիածին, ամբաստանելով դրամական անհաւատարմութեանց մասին, եւ մինչեւ իսկ տուգանելու համար մատնել անօրինաց (ԿՈՍ. 82)։ Այս կերպով Կիրակոս Ռշտունի վարդապետէն, զոր անգամ մը յիշեցինք (§ 1466) գանձած են 13,000 դահեկան, եւ Սարգիս Սալնապատցի վարդապետէն 6,000 իսկ ամբաստանութիւն ընողներն եղած են Զաքարիա եւ Անտոն եպիսկոպոսներ (ԿՈՍ. 82), որ պէտք է ըլլան Հաւուցթառեցին եւ Խորվիրապցին (§ 1460)։ Տուգանքի ենթարկուողներէն Կիրակոս յիշուած էր Վասպուրականցի ժողովականներուն կարգին (§ 1453), իսկ Սարգիս ոչ։ Երկուքէն զատ հալածուողներ ալ եղած ըլլալը կը հետեւցնենք Մեծոփեցիին ըսելէն, թէ լցաւ երկիր գայթակղութեամբ (ԿՈՍ. 82)։ Միայն իրեն մասին բան մը չըսեր, եւ մենք ալ պիտի հաւանինք հետեւցնել, թէ նա Կիրակոս կաթողիկոսին հետ քաշուեցաւ, եւ անոր հետ մասնաւոր տուն փակուեցաւ, եւ ծերունի գահընկէցը չցաւցնելու համար իր մխիթարիչ ընկերին ալ խնայեցին։ Անանուն ժամանակագիրի մը ըսելը, զիս եւ զՍարգիս վարդապետն տուգանել ետուն (ԴԱՎ. 485), ոմանք Մեծոփեցիին վրայ ուզեցին մեկնել, զայն նկատելով ժամանակագրութեան հեղինակը (ՓԻՐ. 130), բայց աւելի յարմար է Կիրակոս Ռշտունիի վրայ մեկնել, բաղդատելով Մեծոփեցիին պատմածին հետ (ԿՈՍ. 81)։

« 1470. Ընտրութիւնն ու Նախընթացը   |   1472. Կիրակոսի Դիրքը »
© Gratun.org