Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1475. Արեւմտակողման Պետութիւններ

Արեւմտեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ ալ երեք տարբեր տէրութիւններ կիշխէին, Եգիպտացիք եւ Գարամանցիք եւ Օսմանեանք։ Պաղեստին եւ Ասորիք եւ Կիլիկիա Եգիպտացւոց ձեռքն էին, եւ Սիսն ալ անոնց գերիշխանութեան ներքեւ էր։ Գարամանցիք Փոքր-Հայքը ունէին, տարածուելով դէպի Բարձրհայք եւ Պոնտոս, իսկ Փոքր-Ասիան եւ կղզիներ, եւ Եւրոպական կողմեր Օսմանեանց ձեռքն էին, որոնց կիշխէին յաջորդաբար երկու զօրաւոր վեհապետներ, Մուրատ Բ. եւ անկէ ետքը Մէհէմմէտ Բ. որ հօր գահը ժառանգած էր 1451-ին։ Յունական կայսրութիւնըԿոստանդնուպոլսոյ անձուկ շրջափակին մէջ պարփակուած, վերջին ճգնաժամի օրեր կանցնէր։ Յովհաննէս Է. Պալէռլոգի, Փլորենտիոյ ժողովով ու Հռոմի հետ միաբանութեամբ ձեռք ձգել յուսացած օգնութիւնը՝ պարապի ելած էր, բայց Յոյներ անկէ զատ ապաւէն չունենալով, երբ մէկ կողմէն Կոստանդնուպոլսոյ պարիսպները ամրացնելու կաշխատէին, միւս կողմէն ալ պապական պատուիրակներուն հետ Հոգւոյն Սրբոյ բղխման խնդիրներով կը զբաղէին, որ հնար ըլլայ Հռոմը հաճեցնելով Լատինական գունդերը օգնութեան բերել։ Յովհաննէս Է-ի շաւղին վրայ կը քալէր Կոստանդին ԺԳ. Պալէոլոգն ալ, որ եղբօրը յաջորդած էր 1448-ին։ Մեհէմմէտ Բ. հազիւ գահ բարձրացած ուզեց վերջին հարուածը տալ հոգեվար կայսերութեան, եւ 1453 մայիս 29-ին Կոստանդնուպոլիսը գրաւեց, եւ Ֆաթիհ կամ Յաղթական հռչակուեցաւ , Սուրբ Սոփիայի կաթողիկէին մէջ իսլամական աղօթքը հնչեց, աւերած ու կոտորած պահ մը տիրապետեցին կայսրն ու պատրիարքը պատնէշներու վրայ ինկան, եւ Օսմանեաց թագաւորութիւնը կայսրութեան բարձրացաւ։ Արդէն խօսեցանք համակիր յարաբերութեանց վրայ, զորս Թուրքեր եւ Հայեր փոխադարձաբար ունէին եւ կը մշակէին (§ 1386)։ Մուրատ Բ. աւելի ընդարձակած էր իր տէրութիւնը, դէպի Փոքր-Հայք. Գարամանցիները հետզհետէ հարուածած էր, Եգիպտացիներէն ալ քաղաքներ գրաւած էր, որով աւելի շատցեր էին Օսմանեանց հպատակ Հայերը։ Յունական կայսրութեան անկման հետեւանքներէն մին եղաւ Կոստանդնուպոլիսը մայրաքաղաք հռչակելը, եւ ուզեց անոր մէջ հայկական հոծ գաղթականութիւն մը հաստատել, իբր հակակշռող Յունական բնակչութեան, քրիստոնեաներու դիմաց քրիստոնեաներ դնելով, քանի որ իր բարձր քաղաքականութիւնը պիտի չներէր իրեն մայրաքաղաքին մէջէն քրիստոնեայ տարրը ջնջելով հաստատուիլ։ Ասկէ սկիզբն առած է Բիւզանդական ոստանին մէջ Հայկական մեծ գաղութին ներկայութիւնը, եւ պատրիարքական աթոռով եւ իշխանութեամբ ճոխանալը, զոր իր կարգին պիտի լուսաբանենք։

« 1474. Արեւելակողման Պետութիւններ   |   1476. Աղթամարի Խզումը »
© Gratun.org