Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1476. Աղթամարի Խզումը

Աղթամարի Զաքարիա կաթողիկոսը, Վասպուրականցիներուն վստահանալով եւ Էջմիածին փոխադրելու յոյսով համակերպած էր Վաղարշապատի ժողովին գումարման եւ Էջմիածնի աթոռին վերանորոգման, յուսախաբ եղաւ երբոր Կիրակոս ընտրուեցաւ, բայց տուած խոստումէն ետ չկեցաւ, վասնզի ընտրեալը Աղթամարին հին թեմական մըի էր, որ Աղթամարի աթոռը կարձակէր ու կօրհնէր, եւ իր գլխաւոր ակնկալութիւնն ալ դեռ կրնար իրականանալ։ Էջմիածնի եւ Աղթամարի յարաբերութիւնները հաշտ ընթացան Կիրակոսի երկամեայ կաթողիկոսութեան միջոցին, բայց նոյնպէս չէին կրնար մնալ երբ Կիրակոս հեռացաւ, Վասպուրականցիներ ցրուեցան եւ Սիւնեցիք տիրեցին։ Զաքարիա խզեց իր յարաբերութիւնները Գրիգորի հետ չպահեց նոյն ընթացքը զոր Կիրակոսի հետ հաստատած էր, եւ չուզելով Գրիգորի կաթողիկոսութիւնը ճանչնալ, եւ իրաւունքի տեսակէտէն Կիրակոսը կաթողիկոս ընդունելով, զինքն ալ անոր աթոռակից եւ Ամենայն Հայոց հայրապետութեան վարիչ կը նկատէր։ Վանքի մէջ 1446-ին գրուած յիշատակարան մը այդ տեսութիւնը կը հաստատէ, ի կաթողիկոսութեան տեառն Կիրակոսի եւ տէր Զաքարիայի բացատրութեամբ (ՓԻՐ. 154)։ Բայց երբ Կիրակոս մեռաւ զինքն յաջորդ եւ ժառանգ նկատեց, եւ 1448-ին յիշի զառաջիւն իբրեւ կաթողիկոս Էջմիածնի (ԱՐԱ. 230), եւ այսպէս կը շարունակէ սպասելով իրօք ալ Էջմիածին փոխադրուիլ, եւ Ամենայն Հայոց աթոռին վրայ բազմիլ Մայր տաճարին մէջ, ինչ որ բաւական ուշ կրցաւ յաջողցնել։ Աւելորդ կը սեպենք փնտռել թէ ինչ դեր ունեցաւ Մեծոփեցին այդ ճիգերուն մասին, եւ թէ քաջալերեց արդեօ՞ք Զաքարիայի գաղտնի հնարքները, որովհետեւ Կիրակոսի մահուանէ առաջ իրական ձեռնարկ կամ յայտարարութիւն մը տեղի չէր ունեցած, իսկ մահուանէ ետքն ալ Մեծոփեցին այլեւս կենդանի չէր։ Իր վերջին յիշատակարանին մէջ ալ Աղթամարի մնսին յայտնի ակնարկ մը չունի։

« 1475. Արեւմտակողման Պետութիւններ   |   1477. Կիլիկիոյ Աթոռը »
© Gratun.org