Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1480. Բաժանմանց Հանդէպ

Գրիգոր Ջալալբէգեան, աղմուկով եւ խռովութեամբ աթոռ բարձրացած, հանդարտ պաշտօնավարութեան կերպարան տուաւ իր կաթողիկոսութեան, առանց մաքառումներու կամ ընդդիմութեանց ձեռնարկելու։ Կիրակոսի պատուաւոր դիրք մը ապահովեց (§ 1472), Զաքարիայի յարաբերութիւնները խզելուն հանդէպ լռեց (§ 1476), եւ ոչ ալ Կարապետի նոր աթոռ մը հաստատուելուն դէմ բողոքեց, այնպէս որ թէպէտ հակաթոռներ ելան մէջտեղ, սակայն Մայր աթոռը անոնց դէմ վճիռներ չարձակեց, կապանքներ չվճռեց, նզովք ու բանադրանք չհռչակեց։ Երբոր առաջին անգամ Աղթամար հակաթոռ կաթողիկոսութիւնը հաստատեց, Սեաւ-Լերան ժողովը նզովք ու կապանք վճռեց Գրիգոր Պահլաւունիի օրով (§ 929), իսկ Գրիգոր Ջալալբէգեանի օրով ոչ ժողով գումարուած է, եւ ոչ վճիռ արձակուած, որով կրնանք ըսել թէ Աղթամարի աթոռը Կիրակոսի օրհնութենէն ետքը կրկին չէ նզովուած, իսկ Կիլիկիոյ աթոռին դէմ առաջին օրէն նզովք ու բանադրանք՝ զօրութեամբ կամ լռութեամբ չեն տրուիր, եւ ոչ ալ մեր մէջ նովին գործով (ipso faco) բանադրանքի ոճը կանոնուած է։ Այդ ընթացքը եթէ մասամբ Ջալալբէգեանի դիրքին տկարութեան հետեւանքն էր, որ պէտք ունէր հանդարտութեամբ իր շփոթ կացութիւնը ամրապնդել, միւս կողմէն պէտք է իր ընթացքին խոհականութիւնն ալ դիտել, քանի որ խռովութեամբ յառաջ եկողէ մը շատ դիւրաւ կրնար յախուռն ընթացք մըն ալ սպասուիլ, դէմը կանգնողները եւ մրցումի ելլողները հալածելով եւ հարուածելով։ Գրիգոր ընդհակառակն շինարար եւ բարեկարգական գործերու մտադրութիւն դարձուցած է, որչափ որ չէր սպասուեր թուրքով ու ղաբալով պաշտօնի հասնողէ մը՝ (ՍԱՄ. 173)։ Դավրիժեցին կը վկայէ թէ նորոգումն արարեալ է Սուրբ Էջմիածնի (ԴԱՎ. 336), եւ Երեւանցին, որ հին յիշատակներու խղճամիտ պրպտող մը եղած է, չի վարանիր յայտարարել, թէ Գրիգոր կաթողիկոս այս Մակուցի ունի զաշխատանս ի սուրբ աթոռոջս, քանզի նախապէս սա նորոգեաց զշինուածս սրբոյ աթոռոյս ի ներքուստ եւ արտաքուստ, զմլքատու գեղօրայս առնելով հաստատուն դիվանական եւ դատաւորական գրովք տաճկականօք, որք ահա կամ արդէն (ՋԱՄ. 19)։ Ասոնք մին միւսէն օգտակար ձեռնարկներ են. Էջմիածնի խաթարեալ վանքը նորոգել, եւ անոր կալուածները օրինական կալուածագիրերով ապահովել, որոնք հիմ եղած են Մայր Աթոռին հետզհետէ կազդուրման եւ զարգացման։

« 1479. Կարապետ Եւդոկիացի   |   1481. Արիստակէս Աթոռակից »
© Gratun.org