Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1495. Սարգիս Աթոռակից

Զաքարիայի հեռանալովը Գրիգոր Ջալալբէգեան նորէն կացութեան տէր դարձաւ 1461 տարւոյ վերջին ամիսէն սկսելով, իրեն կողմը ունենալով Հասան Ալի, որ փոխարքայ մըն էր այդ կողմերուն վրայ, եւ զոր շահած էր Գրիգոր պէտք եղած միջոցներով։ Գրիգորի միշտ աթոռակից եւ գործակից մնաց Արիստակէս Աթոռակալ, որուն կողմէն 1462-ին Լեհաստանի Հայերուն կանդակ մը զրկուիլը (ՓԻՐ. 207), առիթ տուած է ոմանց նոյն 1462-ին մեռած ըսել Ջալալբէգեանը (ՉԱՄ. Գ. 506), մինչ յայտնի վկայութիւններ շատ ետքը տակաւին գործի վրայ գիտեն Գրիգորը։ Դավրիժեցին 1466 թուականին ներքեւ կը գրէ. նոյն տէր Գրիգոր, եւ նոյն տէր Արիստակէս, այլեւ եղեւ կաթողիկոս տէր Սարգիս (ԴԱՎ. 337)։ Երկրորդ աթոռակիցի մը աւելնալը նշան է Գրիգորի ծերացած եւ տկարացած ըլլալուն, որ գործակիցներ շատցնելու պէտք զգացած է, այլ զարմանալի է Սարգիսին այդ պաշտօնին կոչուիլը։ Այս այն Սարգիսն է, որ Աջը Էջմիածինէ գողնալով Զաքարիայի տիրապետութիւնը դիւրացուց, եւ Գրիգորի գիրքը խախտելու պատճառ եղաւ, եւ այժմ անոր մօտ եւ անոր գործակից կը տեսնենք։ Պատմութիւնը չէ բացատրած այդ փոփոխութեան գաղտնիքը, սակայն երբեմն պարագաները ինքնիրեն կը խօսին, եւ եղելութեանց կապակցութիւնը կը բացատրեն։ Եթէ Սարգիս Աջին գողութիւնը իրեն համար պատրաստած էր, պէտք էր իրեն ծանր երեւար Զաքարիայի յաջողութիւնը, իսկ եթէ Զաքարիայի ծառայութիւնը մատուցանել ուզած էր, ինչ որ մենք հաւանականագոյն կը կարծենք (§ 1490), պէտք էր Զաքարիայէ արժանաւոր վարձ մը ստացած ըլլար, ինչ որ յիշատակուած չէ, եւ ոչ ալ բացակայութեան ատեն ալ աթոռակցութեան պատիւն ու առիթներու մէջ ալ դիւրաւ կը հաստատուի Սարգիսի եւ Զաքարիայի անհամաձայնութիւնը, մանաւանդ թէ Զաքարիան հեռացնելու համար Սարգիսի ալ Գրիգորի միանալը, եւ Զաքարիայի մեկնելէն ետքը, երկրորդ աթոռակիցի մը պէտք զգացուած ատեն, Սարգիսին այդ աստիճանին կոչուիլը, Դավրիժեցիին նշանակած 1466 թուականը, պարտաւոր չենք իբրեւ Սարգիսի աթոռակցութեան սկիզբը նկատել, ինչպէս ինքն ալ յայտնապէս կը գրէ (ԴԱՎ. 335), ուստի ամենայն հաւանականութեամբ կրնանք Սարգիսի աթոռակից կաթողիկոսութիւնը 1462-էն հաշուել, Զաքարիայի մեկնելէն անմիջապէս ետքը։

« 1494. Աղթամար Դառնալը   |   1496. Գրիգորի Մահը »
© Gratun.org