Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ժ. Ջալալբէգեանց

1496. Գրիգորի Մահը

Գրիգորի վերջին տարիներուն միջոցը, նշանաւոր եւ կարեւոր դիպուած մը չի ներկայեր։ Ինքն ալ ներքին գործերով եւ յուզուած տագնապներով զբաղած կանցնէր իր ծանրացեալ օրերը։ Գրիգորի մահը պէտք է դնել 1465 տարւոյն վերջերը, վասնզի որչափ ալ Հայոց 915 թիւին գրուած յիշատակարան մը կը նշանակէ ի հայրապետութեան տեառն Գրիգորի, ընդհանուր Հայոց կաթողիկոսի (ՓԻՐ. 226), սակայն ուրիշ մըն ալ 914 թուականով կը գրէ, ի կաթողիկոսութեան տեառն Ըռըստակէսի, որ յայսմ ամի նստաւ յաթոռ հայրապետութեան (ՓԻՐ. 221), ինչ որ Գրիգորի մեռնելով, աթոռակցութենէ նախագահ աթոռակալութեան անցնելուն կրնայ պատշաճիլ։ Նկատելով ալ որ Հայոց 915 տարին 1465 նոյեմբեր 25-ին կը սկսէր, այն տարւոյ վերջերը դնելով Գրիգորի մահը՝ երկու յիշատակութիւններն իրարու կը մօտենան, մանաւանդ որ գրողները տեղւոյն վրայ չեն, եւ լուրերն ալ շատ շուտ չէին տարածուիլ այն ատեններ։ Գրիգոր Ջալալբէգեան կամ Մակուցի կամ Արտազեցի կաթողիկոսին գործերը հետզհետէ յառաջ բերած ատեննիս ինչինչ դիտողութիւններ ալ միատեղ յայտնեցինք։ Ապիկար եւ ստորին անձնաւորութիւն մը եղած չէ, գոհացուցիչ գործունէութիւն եւ գնահատելի արդիւնքներ ալ ունեցած է, դժբախտաբար պաշտօնի բարձրանալը շատ տգեղ կերպով կատարուեցաւ, որոնց մէջ ինքն ալ մեղադրանքէ զերծ չի կրնար ըսուիլ։ Այդ պարագայն իր պաշտօնին սկզբնական տկարութիւն մը բերաւ, որով չկրցաւ եկեղեցւոյ հիմնական շահերուն պաշտպան կանգնիլ, եւ պատճառ եղաւ Աղթամարի աթոռին նորէն բաժնուելուն, Կիլիկիոյ բաժանեալ աթոռին հաստատուելուն, եւ Էջմիածնի աթոռին բռնի գրաւուելուն։ Որով հայրապետական աթոռին միահեծան վերանորոգութեան բարեգուշակ ձեռնարկը՝ իր օրով եւ իր պատճառով վտանգուեցաւ։ Իրմէ սկսաւ նաեւ աթոռակից կաթողիկոսներու գրութիւնը, ուսկից եթէ մի պատահական օգուտ յառաջ եկաւ՝ յաջողութեանց ապահովուելովը (§ 1482), շատ աւելի ծանր ու հետզհետէ աղիտաբեր եղան անոր հետեւանքները, եւ շուրջ երկու դար վրդովեցին հայրապետական Մայրաթոռը։

« 1495. Սարգիս Աթոռակից   |   1497. Զաքարիայի Մահը »
© Gratun.org