Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Արիստակէս Բ. Աթոռակալ

1500. Յաջորդելն Ու Դիրքը

Հայրապետական աթոռին դատարկանալը նոր ընտրութիւն պէտք չէր ստեղծեր, զի երկու օծեալ աթոռակիցներ պատրաստ էին, եւ երիցագոյնն Արիստակէս նովին իսկ աթոռին տէր կը դառնար։ Նոր էր յաջողութեան այդ ձեւը, եւ ժողովական վճիռ մը զայն հաստատած չէր, բայց այնչափ ցրուած ու ցնցուած էր ազգին կացութիւնը, որ ոչ ոք դիտողութիւն կամ ընդդիմութիւն յարուցանելու միտք ունեցաւ, եւ կատարուեցաւ գործողութիւն ամէնուն կողմէն ընդունուեցաւ ու նուիրագործուեցաւ եւ ապագային ալ նախընթաց եղաւ եւ իբր կանոն ծառայեց։ Արիստակէսի ոչ ուստն յայտնի է եւ ոչ նախընթացը (§ 1481), որով ծննդավայրի կամ պաշտօնատեղւոյ մականուն չունենալուն, Աթոռակալ կոչումը, որով առաջին անգամ Գրիգորի գործակից եւ բարձակից ճանչցուեցաւ, իրեն վրայ իբրեւ մականուն մնացած է։ Գրիգորի հետ արդէն երկրորդ աթոռակից եւ կաթողիկոսակից կը գտնուէր Սարգիս (§ 1495), որ այժմ Արիստակէսի հետ առաջին աթոռակիցի տեղը կը ստանար, եւ բնաւ ակնարկ մը չունինք, որ Արիստակէս նորէն երկրորդ աթոռակից մը աւելցնել ուզած ըլլայ։ Այս է եղած հայրապետանոցի դիրքը 1466-ին, Գրիգորի մահուանէ անմիջապէս ետքը։ Խարբերդցի յիշատակագիրի մը սոյն 1466 թուին պարզապէս ի կաթողիկոսութեան տեառն Սարգսի գրելը (ԹՈՐ. Բ. 479), մեզ չստիպեր Արիստակէսը մեռած ենթադրել, ինչպէս ոմանք կարծեցին (ՉԱՄ. Գ. 506), այլ թէ երկուքին ալ անունը հաւասարապէս կը յիշատակուէր, երբեմն ի միասին եւ երբեմն զատ զատ։ Մեր խօսքը կը հաստատուի ուրիշ յիշատակարանով մը, որ 1468-ին կը գրէ ի հայրապետութեան Վաղարշապատու տեառն Ռստակէսի Սուրբ Էջմիածնի աստուածադիր աթոռոյն (ԹՈՐ. Բ. 577)։ Իսկ քաղաքական կացութիւնը փոփոխութիւն չէր կրած, միայն վեհապետները փոխուեցան եւ 1467-ին Ճիհանշահի յաջորդեց որդին Հասան Ալի, որուն ազդեցութեամբ Ջալալբէգեանց զօրացած եւ Զաքարիա խոյս տուած էր (§ 1493)։ Ճիհանշահէ քիչ առաջ Ճիհանկիրն ալ մեռած եւ իրեն յաջորդած էր որդին Հասան, Ուզուն այսինքն երկայնահասակ մականունեալ, որ կրցաւ Աքքօյունլուներուն անկեալ դիրքը բարձրացնել։

« 1499. Ուրիշ Վկաներ   |   1501. Ստեփանոս Աղթամարցի »
© Gratun.org