Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Արիստակէս Բ. Աթոռակալ

1503. Արիստակէսի Մահը

Արիստակէսի կաթողիկոսութեան տեւողութիւնը եւ մահուան թուականը ստոյգ կերպով գրուած չըլլալուն կը պարտաւորուինք զանազան տեղեկութիւնները համեմատելով եզրակացութեան յանգիլ։ Դավրիժեցին 1466-էն մինչեւ 1474 յիշատակութիւններ չունի, որով Արիստակէսի մասին որոշ բան մը չենք կրնար քաղել (ԴԱՎ. 337)։ Երեւանեցին 1466-ին կը գրէ. յետ Զաքարիայի Տէր Սարգիս (ՋԱՄ. 20), Արիստակէսը բոլորովին զանց կընէ, մինչեւ մենք անոր անունը յիշատակուած ունինք մինչեւ 1467 (§ 1502), եւ նոյնիսկ մինչեւ 1468 (§ 1501), որով Չամչեան ալ չարդարանար 1466-ին մեռած ըսելով Արիստակէսի (ՉԱՄ. Գ. 506)։ Աւելցնենք եւ Ամրտովլաթ Ամասիացի բժշկապետին յիշատակարանը, որ իր թարգմանութիւնը 1460 դեկտեմբեր 26-ին աւարտելով, ի կաթողիկոսութեան տէր Ըռըստակիսի կը գրէ. (ՓԻՐ. 224)։ Եթէ Փիրզալէմանի հաւաքած յիշատակարաններուն հրատարակութիւնը այս միջոցին փակուած չըլլար (ՓԻՐ. 232), կամ եթէ անոր ձեռագիրները տրամադրելի գտնուէին, պիտի կարենայինք շատ տեղեկութիւններ քաղել անոնցմէ, ինչպէս օգտուեցանք վերջին կէս տարու միջոցին համար։ Առ այժմ կը պարտաւորուինք 1469-էն անդին չյետաձգել Արիստակէսի կեանքը, եւ սոյն տարին մեռած ըսել, ենթադրելով ալ որ դեկտեմբեր 25-ին գոյժը տակաւին Ֆիլիպէ քաղաքը հասած չըլլար։ Արիստակէսի յիշատակին եթէ գովութեան խօսքեր եւ արդիւնաւորութեան փաստեր պիտի չկարենանք աւելցնել, մեղադրութեան եւ գորովանքի դիտողութիւններն ալ գրելու պատճառ չունինք։ Առաջ իբրեւ Ջալալբէգեանցի աթոռակից եւ վերջէն իբրեւ անոր յաջորդ շարունակ տագնապալից օրեր անցուց, եւ եթէ մեծ արդիւնք մը յառաջ չբերաւ, գոնէ կրցաւ եղածը պահպանել, եւ Մայրաթոռի դիրքը պաշտպանել, եւ Զաքարիա ու Ստեփանոս Աղթամարցիներու ոտնձգութեանց դէմ դնել։ Իրաւ Հասան Ալիի ձգտումները եւ Ուզուն Հասանի յաջողութիւնները իրեն նպաստեցին, բայց գովելի արդիւնաւորութիւն մըն է առիթներէ օգտուիլն ալ։

« 1502. Լեհաստանի Հայեր   |   1504. Սարգիս և Օծոփեցին »
© Gratun.org