Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Սարգիս Բ․ Աջատար

1505. Աթոռակիցն ու Մահը

Սարգիս տարիքը առած եւ յուզմունքներով ատեն անցուցած, բաւական տկարացած էր երբ աթոռին տէր եղաւ իբրեւ բուն աթոռակալ եւ իրմէ զատ աթոռակից ալ չէր մնացած, զի Արիստակէս չէր ուզած նոր մը բարձրացնել այդ աստիճանին։ Ուստի Սարգիս հարկ տեսաւ իրեն աթոռակից մը օծել, եւ այդ աստիճանին բարձրացաւ Յովհաննէս եպիսկոպոս մը, որ Սարգիսի հետ այլեւս եղեւ կաթողիկոս տէր Յովհաննէս։ Այս ընտրութիւնը Դավրիժեցին կը դնէ 1474 թուականի ներքեւ (ԴԱՎ. 337) սակայն տակէ կը հետեւի միայն նոյն թւականին արդէն եղած ըլլալը, եւ ոչ թէ նոյն տարին օծուիլը, ինչպէս Դավրիժեցին ալ զգացուցած է (ԴԱՎ. 334), եւ յայտնապէս ալ Վրթանէս Օծոպեցիին ձեռնարկը պատմած ատեն (1504), ըսուած է թէ զայս արար խորհրդով եւ կամօք կաթողիկոսացն որոց անուանքն եւ Սարգիս եւ Յովհաննէս (ԴԱՎ. 330), Արդ քանի որ Վրթանէսի ձեռնարկը կանուխէն եղած բան մըն էր, Յովհաննէսի աթոռակցութիւնն ալ պէտք է Սարգիսի միահեծան կաթողիկոսութեան սկիզբը դնել 1470-ին։ Երեւանցին ալ 1475 թուականը յիշած ատեն (ՋԱՄ. 20), պարզապէս Դավրիժեցին կօրինակէ Գ եւԴ թուատառերուն ալ շփոթութեամբ ընդօրինակութեան կամ տպագրութեան մէջ, եւ հետեւաբար նոր հեղինակութիւն չի կազմեր։ Չամշեան համանուն Սարգիսներու եւ Յովհաննէսներու յիշատակութենէն շփոթելով, չէ ուզած Յովհաննէսը աթոռակից կաթողիկոս ճանչնալ, հակառակ Դավրիժեցին յստակ վկայութեան, եւ նոր ձեւ մը տուած է Սարգիսի կատարած ընտրութեան, թէ կարգեաց իւր փոխանորդ զՅովհաննէս վարդապետ, ձեռնադրեալ զնա եպիսկոպոս Էջմիածնի (ՉԱՄ. Գ. 506), կոչում մը՝ որուն ոչ ուրեք կը հանդիպինք։ Սարգիսի բուն կաթողիկոսութեան ժամանակէն բնաւ եղելութիւն մը չենք գտներ, զոր կարենանք իբր իր գործունէութեան պատմութիւն յառաջ բերել։ Անգործ անցուցած է նա իր հայրապետութեան տարիները որ երկար ալ չեն եղած, եւ կը համեմատին Ուզուն Հասանի պատերզմներու միջոցին։ Դավրիժեցին 1476 թուականէն կը դադրեցնէ Սարգիսի անունը, եւ առաջին կը դնէ Յովհաննէսը (ԴԱՎ. 337), որով կիմացնէ թէ այդ թուականին Սարգիս արդէն մեռած էր։ Միւս կողմանէ օտար աղբիւրէ մը, ինչպէս Իտալիոյ Գենուա քաղաքի հին գրութեանց դիւանը, կը քաղուի թէ 1474ին Հայոց կաթողիկոս մը մեռած է, զոր ուրիշներ Արիստակէսի ուզած են պատշաճեցնել (ԱՐՐ. 230), բայց մենք յարմարագոյն կը գտնենք Սարգիսի վրայ իմանալ, քանի որ 1474-էն առաջ հաստատեցինք Արիստակէսի մահը (§ 1503)։ Այս տեսութեամբ Սարգիս Բ. Աջատար իր կեանքը կնքած կըլլայ 1474-ին, 4 տարի եւ քիչ մը աւելի վարելով բուն աթոռակալ հայրապետութիւնը, որուն աթոռակիցը եղած էր 1462-էն իվեր (§ 1495) երկու նախորդներուն հետ։ Իր վրայ գիտցուած տեղեկութիւններ տգեղ գոյներ միայն ցոյց կու տան, իսկ ուր այդ յիշատակները կը պակսին՝ անգործ դատարկութիւն մըն է տիրածը, ինքը առաջին կը գտնուի այն շարքին մէջ, որոնց համար Երեւանցին կը գրէ, թէ ոչ ոք ունի արարեալ զնշանաւոր բարերարութիւնս ինչ գրելի (ՋԱՄ.19)։

« 1504. Սարգիս և Օծոփեցին   |   1506. Երուսաղէմի Գործեր »
© Gratun.org