Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Է. Աջակիր

1507. Յովհաննէսի Ինքնութիւնը

Յովհաննէս կաթողիկոսի անունը կը պակսի սովորական ցուցակներու մէջ, որոնք կազմուած են Չամչեանի հետեւողութեամբ, եւ որ շփոթմամբ անոր անունը կաթողիկոսներու շարքէն դուրս հանած է (§ 1505) հակառակ Դավրիժեցին յայտնի վկայութեան, որ 1476 թուականին ներքեւ առաջին կը յիշէ, նոյն տէր Յովհաննէս, իբրեւ բունկաթողիկոս (ԴԱՆ. 337), Չամչեանի շփոթութեան հիմ եղած է համանունները նոյնացնելու միտքը. իբր զի Յովհաննէսի հետ Սարգիս մը գտնուած է շարունակ եւ ինքն ալ Կիլիկիոյ Յովհաննէս կաթողիկոսներուն հետ նոյն անունը ունեցած է (ՉԱՄ. Գ. 507)։ Սակայն Յովհաննէսի հետ եղող Սարգիսներ երկու են, մէկը զինք աթոռակից առած է (§ 1505), իսկ միւսը ինքն Յովհաննէս իրեն աթոռակից ընտրած է, եւ այս երկրորդը շատ յստակ կերպով կը զատէ Դավրիժեցին գրելով այլ եւ եղեա կաթողիկոս միւս այլ տէր Սարգիս (ԴԱՎ. 337)։ Կերեւի Չամշեանին աչքէն վրիպէր է միւս այլ խօսքը, որ Սարգիսները միացած է, եւ երկուքին մէջտեղ ուրիշ կաթողիկոս մը դնել աւելորդ սեպած է։ Իրեն հետեւած է սովորական ցուցակն ալ, ուր Սարգիս Բ-ի յաջորդ կը գրուի Արիստակէս Գ. եւ միջանկեալ երկու կաթողիկոսներ Յովհաննէսը եւ միւս Սարգիսը զանց եղած են (ԺԱՄ. 635)։ Երեւանեցին առաջինը եղած է զանցառութիւնը ուղղելու մէջ, գրելով տէր Յովհաննէս ի ՋԻԴ. թուովն (ՋԱՄ. 20), եւ նորեր ալ Յովհաննէս Ը. մը (ԱՐՐ. 230. ԶԱՄ. Բ. 8) ընդունած են ցանկին մէջ, զոր մենք Յովհաննէս Է գրեցինք որովհետեւ կանուխէն յայտնած ենք թէ հնար չէ Հայոց կաթողիկոսներուն շարքին եւ թուահամարին մէջ ընդունիլ Յովհաննէս Բագարանցի հակաթոռը (§ 389), զոր սովորական ցուցակը շարունակած է իբր Յովհաննէս Գ. արձանագրել (ԺԱՄ. 621), սակայն ժամանակակիցներ վկայած են թէ նա ոչ համարեցաւ ի թիւ հայրապետացն Հայոց (ՈՒԽ. Բ. 63)։ Այս պատճառով մենք Օձնեցին՝ Երրորդ գրեցինք (§ 558), Ովայեցին Չորրորդ (§ 637), Դրասխանակերտացի Հինգերորդ (§ 699), եւ Սսեցին Վեցերորդ (§ 1072). որով սոյն Յովհաննէսն ալ կըլլայ Եօթներորդ։ Այդ թուահամարը մեզ չստիպեր յաջորդ Յովհաննէսին կոչումը այլայլել. զի Կարբեցին, որ 1831ին կաթողիկոսացաւ, առաջին անգամ ըլլալով սկսաւ թուահամարով ստորագրել Յովհաննէս Ը. եւ պատշաճ չէինք դատեր պաշտօնական ստորագրութիւն մը փոխել, որչափ ալ սովորական ցուցակին սխալ թուահամարին հետեւանքը եղած ըլլար։ Յովհաննէսի աթոռակցութիւնը 1470 թուականին եւ բուն աթոռակալութիւնը 1474-ին գրած ենք արդէն, պարտուպատշաճ բացատրութիւններն ալ տալով (§ 1505

« 1506. Երուսաղէմի Գործեր   |   1508. Կ. Պոլսոյ Հայեր »
© Gratun.org