Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Է. Աջակիր

1510. Ամիրտօվլաթ Բժշկապետ

Կոստանդնուպոլսոյ Հայութեան վրայ հատուածնիս չփակած, պէտ կը զգանք յիշատակել Ամիրտօվլաթ բժշկապետը, որ մայրաքաղքի հայաբնակութեան ամէնէն կարկառուն դէմքը կրնայ նկատուիլ այս միջոցին։ Բնիկ Ամասիա քաղաքէ, որդի Եղիայի, ուսմանց եւ գլխաւորապէս բժշակապետ տեղեկութեանց հետամուտ, թէ հմտութիւններ համբարեց, եւ թէ շատ գրեանք, կըսէ, էի ժողովել ի յԱրաբաց եւ ի Պարսից եւ ի Թուրքաց (ՌԱՄ. 341), որոնց մէջ հին Յոյն բժշկարաններն ալ կը յիշէ։ Յովնանեան կը կարծէ թէ թարգմանութեանց վրայ ծանօթացած ըլլայ յոյն գիրքերուն (ՌԱՄ. 123), սակայն Ամիրտօլվաթ Յունական երկիրներու մէջ ապրած եւ լեզուագէտ անձ ըլլալով, անհաւանական չենք կարծեր զինքն յունարէնի ալ տեղեակ ենթադրել, եւ այսպէս իմանալ իր գրածն ալ թէ աւարտեմ զսա հինգ լեզուով, զինչ որ ուսայ ի Հայոց եւ ի Հոռմոց եւ յԱրպկա, եւ Պարսից եւ ի Թուրքաց, քիչ Լաթինա (ՌԱՄ. 374)։ Հայ բժիշկներ ալ կը յիշէ, Մխիթար, Ահարոն, Ստեփանոս, Ճոսլին, Սարգիս, Յակոբ, Դեղին, Սիմաւոն, Վահրամ, որոնք շատ գրեանք շինել էին, եւ զորոնք ինքն տեսեր է (ՏԱՇ. 199), այլ մեզի հասած չեն, բացի Մխիթար Հերացիէն։ Իր սիրած արուեստին հետամուտ, շուրջ եկաք, կըսէ, բազում քաղաքանի, շուրջ եկաք, կը յաւելու, զաշխարհն Մակեդոնացւոց (ՏԱՇ. 199), ուր 1469-ին աւարտած է Օգուտ բժշկութեան գիրքը Ֆիլիպէի մէջ (ՓԻՐ. 224), անկէ ետքն է որ եկաք բնակեցաք կըսէ, ի մայրաքաղաքն ի Կոստանդնուպոլիս, եւ հոն ալ 1478-ին կը սկսի եւ 1482-ին կաւարտէ Անգիտաց անպէտ կոչուած բժշկական բառարանը (ՌԱՄ. 342)։ Տարիքը որոշ չեն գիտեր, այլ 1497-ին տեղի ունեցած է իր մահը, դեկտեմբեր 28, հինգշաբթի օր, եւ ոչ 29 (ՌԱՄ. 364)։ Ըստ այսմ իր վերջին աշխատութենէն ետքը 15 տարի եւս ապրած կըլլայ, բայց չենք գիտեր թէ ուրիշ ինչ աշխատութիւն գրած է, կամ թէ Կոստանդնուպոլսոյ հայաբնակութեան համար ինչ գործունէութիւն ունեցած է։ Ամէն առիթի մէջ մայրաքաղաքի գաղութին պատիւ բերող դէմք մըն է, զոր իրաւամբ կրնանք Գրիգոր Մագիստրոսէ (§ 866), եւ Մխիթար Հերացիէ ետքը (§ 1027), պատուով յիշեալ աշխարհական մատենագիրներուն կարգին։

« 1509. Կ. Պոլսոյ Պատրիարքներ   |   1511. Աջին Վերադարձը »
© Gratun.org