Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Է. Աջակիր

1511. Աջին Վերադարձը

Էջմիածնի վրայ խօսած ատեննիս, պատմեցինք Վրթանէս Օծոպեցի եպիսկոպոսին, 1470-ին կամաւոր աղքատի ձեւով եւ կաղ մղտեսիի կերպարանով Աղթամարի կաթողիկէին սպասաւորութեան մտնելը (§ 1504)։ Եթէ բաւական զարմանալի է եպիսկոպոսի մը այդ դժուար վիճակը ստանձնելու յօժարութիւնը, ա՛լ աւելի զարմանալի պէտք է երեւնայ, 7 տարի շարունակ այդ վիճակին մէջ, ամենայն երկայնամտութեամբ յարատեւելը, որ միջոցին ո՛վ դիտէ որչափ ստորնութեանց եւ հակառակութեանց ալ պարտաւորուեցաւ տոկալ, միաբաններուն եւ մեծաւորներուն երեսէն։ Սակայն Վրթանէս գիտցաւ իր հեզ ու աշխատասէր վարմունքովսիրելի դառնալ Ստեփանոս կաթողիկոսին, եւ հետզհետէ կաթողիկէին ծառայութեանց մէջ յառաջանալ, մինչեւ որ կարգեցին զնա լուսարար եկեղեցւոյն, եւ պահող անօթոց եւ սրբութեանց վանիցն, որոնց հետ նաեւ Լուսաւորչի Աջը, որուն բերուելէն 15 տարիներ անցեր էին, եւ հարկաւ նախանձոտ հսկողութիւնն ալ նուազած էր։ Եօթը տարի տառապած էր Վրթանէս, բայց վերջապէս նպատակին կը հասնէր, եւ իր դիտած առարկաներն իրեն ձեռքին ներքեւ կը գտնուէին։ Այլեւս բարեդէպ պատեհի մը կը սպասէր, եւ զայն գտաւ ծանօթ Ջուղայեցի փերեզակներու իշովքն եւ գրաստովքն իւրեանց Աղթամար կղզին մտնելուն մէջ, որոնք եկեր էին վաճառել կտաւ եւ աստառ, չիթ եւ ալաճա եւ այլ ինչ։ Անոնց մէջ հանդիպեցաւ մտերիմ եւ վստահելի անձ մը, որուն իշուն կուրդինն, որ է պաղանն, այսինքն համետը ճեղքելով մէջը զետեղեց Աջը եւ խաչալամն եւ ուրարը, եւ այնպէս դուրս հանեց կղզիէն յանձնարարելով որ բարւոք պաշտպանեսցէ, մի եւս ուրեք յամեսցի, այլ փութանակի առեալ հասցէ ի Ջուղայ։ Մէկ երկու օր ետքը, պատճառօք ինչ ինքն ալ կղզիէն դուրս ելաւ, յանծանօթ տեղի ոտքի պարանը քակեց, կերպարանն ալ փոխեց, եւ իբրեւ ուրիշ մարդ մը Ջուղայ հասաւ (ԴԱՎ. 330)։ Աղթամարին մէջ լուսարարին ուշանալը, քննութեան առիթ տուաւ, եւ Աջը պակսած ըլլալուն վրայ խնդրակներ հանուեցան, սակայն կաղ մղտեսին տեսնող չէր եղած։ Ջուղայէ աւետաւորներ զրկուեցան Էջմիածին, միւս կողմէն Աջը պատուով փոխադրուեցաւ Նախիջեւան, ուր հասած էին եւս Յովհաննէս եւ Սարգիս կաթողիկոսներ, եկեղեցականօք եւ աշխարհականօք։ Հոն առաջ պատուեալ փառաւորեցին զսուրբ Աջն, եւ յետոյ աշխարհախումբ բազմութեամբ Էջմիածին բերին եւ հանգուցին եւ սեպհական եւ ի բնական աթոռն իւր (ԴԱՎ. 331)։ Այսպէս յաջողեցաւ Աջին Էջմիածին դառնալը, որուն վիճակուած էր միշտ գողունի կերպով փոխադրուիլ Սիսէ Էջմիածին (§ 1449), Էջմիածինէ Աղթամար (§ 1493), եւ Աղթամարէ Էջմիածին։Դավրիժեցին Աջը դիմաւորելու գացող Յովհաննէս եւ Սարգիս կաթողիկոսները յիշած ատեն, կաւելցնէ, որոց կամօք եւ խորհրդակցութեամբ գնացեալ էր Վրթանէս եպիսկոպոս այս գործ (ԴԱՎ. 331), եւ որովհետեւ Սարգիս Աջատարն էր որ խորհուրդը տուած էր (§ 1504), կրնայ եզրակացուիլ թէ նոյնը տակաւին կենդանի ըլլար 1777-ն, Աջին վերադարձին տարին (ՋԱՄ. 20), մինչ Սարգիս Աջատարի մահը կանուխէն տեղի ունեցած ըսինք 1774-ին (§ 1505)։ Բայց այդ եզրակացութիւնը ընդունելի չենք համարիր, քանի որ այն ատեն Դավրիժեցին ինքն իրեն հակասած պիտի ըլլար։ Վասնզի քիչ ետքը աւելի յստակ կերպով կը գրէ. նոյն տէր Յովհաննէս այլեւ եղեւ կաթողիկոս միւս այլ տէր Սարգիս։ Այս Յովհաննէս եւ Սարգիս կաթողիկոսաց ժամանակին Լուսաւորչի Աջն դարձեալ է յԱղթամարայ, եւ եկեալ է ի սուրբ Էջմիածինն ձեռամբ Վրթանես եպիսկոպոսին (ԴԱՎ. 337)։ Հետեւաբար Յովհաննէսի նախորդ եւ Յովհաննէսի աթոռակից երկու Սարգիսները՝ Դավրիժեցին ալ պահ մը իրարու հետ շփոթած կերեւի։ Կրնայինք ալ աւելցնել, թէ միւս այլ Սարգիսն ալ կրնայ ժամանակին Վրթանէսի ձեռնարկին գիտակից եղած ըլլալ, քանի որ Էջմիածնի մէջ գիրք վայելող եպիսկոպոս մը եղած պիտի ըլլայ, եթէ երեք չորս տարի ետքը աթոռակցութեան կոչուելու արժանի դատուեցաւ (§ 1507

« 1510. Ամիրտօվլաթ Բժշկապետ   |   1512. Վրթանէս Օծոպեցի »
© Gratun.org