Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Է. Աջակիր

1512. Վրթանէս Օծոպեցի

Վրթանէս Օծոպեցին իր կատարած գործովը Էջմիածնի մէջ աթոռին յաւիտենական երախտաւորը ճանչցուեցաւ, եւ իրաւ ալ Մայրաթոռը պիտի կորսնցնէր իր պատիւն ու փառքը, այլեւ իր զօրութիւնն եւ իրաւունքը, եթէ նուիրական Աջը Աղթամար մնար, քանի որ այնչափ մեծ էր հանրային կարծիքին կողմէ Աջին տրուած նշանակութիւնն ու կարեւորութիւնը։ Կաթողիկոսն ու աթոռակիցը, եւ եկեղեցական ու աշխարհական գլխաւորներ, ամէնն ալ իրենց կողմէ, բազում եւ անթուելի պարգեւս բաշխեցին Աջը ազատողին, եւ ինչչափ նուէրք եւ աջահամբոյրք Աջին ձօնուեցան, անոնք ալ Վրթանէսի յատկացուեցան, եւ միանգամայն որոշեցին որ Վրթանէս եպիսկոպոսն լիցի աթոռակալ կաթողիկոսացն, որքան եւ իցէ կենդանի (ԴԱՎ. 348)։ Վրթանէսի տրուած աթոռակալի պատիւը, ընդհանուր կերպով իմացուած է իբրեւ փակակալ կամ լուսարարպետ Կաթողիկէին, եւ քիչեր ուզած են զայն իմանալ իբրեւ աթոռակից կաթողիկոսութեան, եւ ըստ այսմ ալ անոր անունը կաթողիկոսական ցուցակին անցուցած են (ԶԱՄ. Բ. 227 ե.)։ Սակայն մենք համամիտ պիտի չգտնուինք այդ վերջին մեկնութեան։ Վրթանէս ոչ մի յիշատակարանի մէջ իբրեւ կաթողիկոս յիշուած չէ, ինչպէս կոչուած են միշտ աթոռակիցներ։ Դավրիժեցին ինքն ալ անոր հետեւողութեամբ Երեւանցին ալ, Վրթանէսի անունը ցանկին չեն անցուցած, մինչեւ անցուցած են բոլոր աթոռակիցները։ Նոյնիսկ որքան եւ իցէ կենդանի տրուած պաշտօնը պահելու պայմանը, մասնաւոր եւ փոփոխական պաշտօնի մը կրնայ պատշաճիլ, եւ ոչ երբեք օծեալ եւ աթոռակից կաթողիկոսութեան ։ Վրթանէս բաւական ատեն իրեն տրուած պաշտօնը վարած է Մայրաթոռի մէջ, եւ միայն ի ժամանակս ծերութեան իւրոյ, եւ վասն անկարութեան մարմնոյ, որ հաւանաբար Աղթամարի մէջ վարած եօթնամեայ չարքաշ կեանքին հետեւանքն էր, հանգստանալու համար քաշուեցաւ մերձ իւրոց ազգականացն, իր ծննդավայրին կից եղող Օծոպու Ս. Աստուածածնի վանքը, ուր եւ վախճանեցաւ եւ թաղեցաւ 1493-ին, Աղթամարէ դառնալէն 16 տարի ետքը, ուսկից կը հետեւցնենք թէ յիսուն տարեկանէ աւելի էր դժուարին գործին ձեռնարկած ատեն։ Այլ թէ այս 16 տարիներէն մրչափը Էջմիածին եւ որչափը Օծոպ անցուց չենք կարող ճշդել։ Վրթանէսի յիշատակը մեռնելովն ալ չմոռցուեցաւ, զի ամէն կաթողիկոսներ Յովհաննէսէ սկսելով, իբր հայրենապատուէր կտակ եւ աւանդութիւն, իւրաքանչիւր տարի օր մը Օծոպ կերթային, եւ Վրթանէս եպիսկոպոսի հոգւոյն պատարագ եւ հոգեհանգստեան պաշտօն եւ հոգեհաց կը կատարէին, եւ կը յաւերժացնէին Էջմիածնի մեծ երախտաւորին յիշատակը։ Այդ սովորութեան մինչեւ դար մը տեւած ըլլալուն կը վկայէ Դավրիժեցին, ուսկից ետքը կերեւի թէ քիչ քիչ զանցառութեան հանդիպած է։

« 1511. Աջին Վերադարձը   |   1513. Յովհաննէսի Քաշուիլը »
© Gratun.org