Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Է. Աջակիր

1516. Ստեփանոս Տաթեւացի

Ստեփանոս Տաթեւացի, եղբօրորդի Շմաւոն արքեպիսկոպոսի (1543), եւ ինքն ալ Տաթեւի արքեպիսկոպոս, որ աղջիկ մը առեւանգող եւ տաճկացող աբեղայ մը ուժգին միջոցով ետ էր բերած, եւ երկուքն ալ ապաշխարութեան արժանացուցած (ՆՈՐ. 313)։ Ժամանակ կանցնի այդ գործին վրայ, եւ 1477-ին Ուզուն Հասանի մեռնելուն եւ Եաղուպի յաջորդելուն առթիւ, Հայաստանի կողմին իշխանը Խալիլ Սօֆու, որ է կրօնասէր իսլամ անձ մը, կուզէ յապաղեալ վրէժը լուծել, եւ նենգութեամբ կը հրաւիրէ Ստեփանոսը, որ միամտութեամբ կու գայ, իրեն հետ առնելով եւ իր ազգականներէն քրոջ որդին եպիսկոպոսը, եւ մօրեղբօրորդին աբեղայն, որոնց անունները չեն գրուած։ Խալիլ կեղծ պատուասիրութենէ ետքը ուրացութիւն կառաջարկէ, եւ արքեպիսկոպոսին եւ ընկերներուն դիմադրութեան վրայ կերդնու, իմ երկոտասան կինն յիսնէ թողած լինի, թէ այդ բանիդ այլ ճար կայ (ՆՈՐ. 315)։ Իբրեւ փորձ, նախ 8 օր եւ դարձեալ 12 օր անսուաղ բանտարկութենէ ետքը, առաջ կը ձեռնարկէ ընկերները տանջել, եւ իր հրամանով երկուքն ալ որպէս զկծիկ կապելով, զեպիսկոպոսն խարշեցին կաթսային մէջ, եւ զաբեղայն խորովեցին կրակի վրայ, նոյն իսկ Ստեփանոսի աչքին ներքեւ, որուն վրայ էր գլխաւորապէս Խալիլի ցասումը։ Այսպէս կատարուեցաւ երկուքին նահատակութիւնը 1478 թուականին։ Իսկ Ստափանոս հազիւ հոգեպահիկով տարի մը բանտարկութիւն քաշեց, ուսկից ետքը բոլոր ակռաները հանելով գանկին վրայ բեւեռեցին, եւ դարձեալ երկար բանտարկեցին, մինչեւ որ վէրքերը սպիանան։ Ասկէ ետքն ալ հետզհետէ նոր տանջանքներ հնարելով նեղեցին։ Անգամ մը բեւեռաքարշով մարմնոյն վրայ վաթսուն տեղէ վիրաւորեցին, անգամ մըն ալ բոցերու վրայ խանձեցին, անգամ մըն ալ գլուխը գերծելով եւ մեղրով օծանելով ընկոյզի կճեպի մէջ փակուած սեւ բզէզներ կապեցին, որ գանկը ծակեն եւ ուրիշ տանջանքներ ալ հնարեցին։ Այսպէս հինգ ամ բոլոր ի չարչարանս եւ ի բանտ կացեալ կապանօք, սովով եւ ծարավով, տեւեաց այնքան տանջանացն (ՆՈՐ. 317)։ Վերջապէս Ստեփանոսի քոյրը գնաց անկաւ յոտս մօր փատիշահին, որ յուզուելով հրաման ղրկեց Խալիլի Ստեփանոսը արձակել, իսկ նա երդումը պատճառելով կը պնդէր, մինչեւ որ թագուհին մարդ ղրկելով բռնութեամբ ազատեաց Ստեփանոսը ի ձեռաց Խալիլի, եւ յուղարկեաց ի վանս իւր ի Տաթեւ (ՆՈՐ. 318), եւ այս եղաւ 1483-ին, (ՆՈՐ. 319), եւ ոչ 1453-ին, ինչպէս ուրիշ տեղ գրուած է (ՍԻՍ. 528), վասնզի այն տեղ ալ յիշուած է Եաղուպի թագաւորութեան ժամանակը (ՍԻՍ. 526), որ 1478ին գահակալած է։ Ստեփանոս տարի մը Տաթեւի մէջ կազդուրուելէն ետքը Երուսաղէմի ուխտագնացութիւնը կատարեց, եւ Տաթեւի վանքը դառնալով, շուտով վախճանեցաւ սրբութեամբ եւ խոստովանողական մահուամբ, զոր իդէպ է նշանակել 1485-ին։

« 1515. Նոր Վկաներ   |   1517. Յաջորդելուն Պարագայն »
© Gratun.org