Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Գ. Միւսայլ

1517. Յաջորդելուն Պարագայն

Երբոր Յովհաննէս Աջակիր Էջմիածինէ մեկնեցաւ 1484-ին (§ 1513), արդէն օծեալ կաթողիկոս մը կար իրեն աթոռակից, որ նովին իսկ աթոռին բուն գահակալ կըլլայ, եւ աթոռակիցէ աւելի բան մը, քանի որ իրմէ գերագոյնը չկար Մայրաթոռի մէջ։ Այդ կաթողիկոսն էր Սարգիսը, ոչ Աջատարը, ինչպէս շատեր շփոթեցին։ Մենք արդէն շեշտեցինք երկու Սարգիսներու տարբերութիւնը, պնդելով Դավրիժեցիին Միւս աայլ տէր Սարգիս բացատրութեան վրայ (§ 1507), եւ որովհետեւ այդ վերջին Սարգիսին ալ ծագումը եւ նախկին պաշտօնը մեզի անծանօթ է, կրճիմը լուծող բառերը իբր իրեն որոշիչ եւ մակդիր անուն կընդունինք, եւ Սարգիս Գ. Միւսայլ կը կոչենք, եւ Յովհաննէսի մեկնելուն թուականէն զինքն իբր բուն գահակալ կը նկատենք։ Ասով Յովհաննէսը իբր վախճանած չենք ուզեր ցուցնել, այլ իբր գործէ ձեռնթափ եւ բուն գահակալութենէ հրաժարած կը սեպենք, կամ թէ աթոռակիցի կերպարանին ներքեւ մտած, որովհետեւ արդէն ընդունեցանք Լեհաստանի մէջ իբրեւ կաթողիկոս գացած եւ ապրած ըլլալը, եւ մինչեւ իսկ հաւանական նկատեցինք, որ Կոստանդնուպոլիս նահատակուած Յովհաննէս հայրապետը եղած ըլլայ (§ 1516)։ Միւսայլ Սարգիս որ Յովհաննէսի հեռանալովը աթոռին տէր կըլլար, նշանաւոր եղած է իր օրով աթոռակցութեան բարձրացնողներու շատութեամբը, որոնք Արիստակէս Գ., Թադէոսի Ա. եւ Եղիշէ Բ. անուններով սովորական ցուցկներու ալ ացած են իբր բուն կաթողիկոսներ (ԺԱՄ. 636), ինչ որ հնար չէ ընդունիլ, քանի որ միեւնոյն ատեն աթոռի վրայ կը գտնուէր վերոյիշեալ Սարգիսը, որ բուն գահակալն էր։ Մենք կանոններու եւ օրէնքներու եւ ընկալեալ սովորութիւններու հակառակ կը նկատենք, միեւնոյն աթոռի վրայ եւ միեւնոյն ժամանակ մէկէ աւելի գահակալներ ճանչնալ, ընդունելով միայն որ գահակալներ, առանց հրաժարելու, կարենան իրենց մօտ լիազօր փոխանորդներ կամ գործակիցներ կամ աթոռակիցներ ունենալ, որոնք կարենան համահաւասար կերպով բոլոր իրենց ըրած գործերը կատարել, միւռոնի օրհնութիւնն եւ եպիսկոպոսի ձեռնադրութիւնն ալ մէջը ըլլալով։ Սակայն այսպէս ըլլալով ալ աթոռի տէր եւ բուն գահակալ չեն կրնար ըսուիլ, եւ իրենց անունը կաթողիկոսական գաւազանին չի կրնար անցնիլ, մինչեւ որ բուն գահակալին մահուամբ կամ հրաժարմամբ աթոռը չդատարկանայ։

« 1516. Ստեփանոս Տաթեւացի   |   1518. Չորս Աթոռակիցներ »
© Gratun.org