Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Գ. Միւսայլ

1520. Ժամանակին Ամլութիւնը

Սարգիսի երկարատեւ պաշտօնավարութիւնը, ինչպէս եւ իր անձն ալ իսպառ ամուլ են կարեւոր գործունէութենէ, եւ պատմութիւնը ոչ մի արդիւնաւորութիւն կամ եղելութիւն չի գտներ, որով կարենայ անոր ժամանակը ճոխացնել, եւ պարտաւորեալ պիտի կրկնէ վշտացեալ Երեւանեցիին տխրագին յանգերգը, թէ յայսքանմիջոցս գրեթէ սուրբ աթոռս ի վատ անդր ընթանայր օր աւուր եւ յանշքութիւն (ՋԱՄ. 19)։ Հազիւ 30 տարիներ անցեր էին այն ոգեւորեալ եւ ոգեւորիչ վայրկեանէն, երբ բազմաթիւ նշանաւոր եւ գիտական անձեր Էջմիածնի մէջ հաւաքուելով աթոռին փոխադրութեան եւ եկեղեցւոյն վերանորոգման կենսական գործերուն կաշխատէին, բայց ահա ոչ անոնք կային այլեւս, եւ ոչ արժանաւոր հետեւորդներ եւ յաջորդներ ունեցած էին, եւ Մայրաթոռոյ կաթողիկոսներուն ապարդիւն պաշտօնավարութեան զուգակշիռ կընթանար՝ եկեղեցական դասակարգին ալ անկեալ վիճակը, որ եւ ոչ համառոտ պատմութիւն գրող մը գտնուած է։ Չեն երեւար այլեւս Տաթեւի եւ ուրիշ վանքերու բեղմնաւոր աշակերտութիւնները, դիմացնիս չեն ելլեր արդիւնաւոր վարդապետներ, բնաւ յիշատակ չունինք որեւէ գովանի եւ արժէքաւոր հեղինակութեան։ Երբ Մեծոփեցին կսկծագին կը յանդիմանէր Հերմոնեցին, Վիրապեցիին դէմը նիւթած դաւաճանութեանը համար, ըսած էր, զդատաստանս Հայոց ուղղափառ աստուածաբանութեանն խափանեցէր (ԿՈՍ. 84), եւ կարծես չարագուշակ կանխատեսութիւն մը ունեցած էր ոգեւորեալ գործիչը, որ արդեամբ կը կատարուէր այդչափ արագ կերպով, մեզ ալ իրաւունք տալով իրեն հետ մեղադրել զանմտութիւն ազգիս մերոյ, եւ սոպռ եւ կոպիտ եւ բիրտ եւ անհնազանդ քահանայական կարգիս, եւ զանզգամութիւն կրօնաւորած Հայկազն սեռի (ԿՈՍՍ. 85)։ Բայց ողբը թողունք, ու պատմութեան դառնանք։ Առջի ժամանակներու իբրեւ վերջին բեկոր մնացած էր Մկրտիչ Նաղաշ վարդապետը, որ Կաֆայի պանդխտութենէն իր եպիսկոպոսական աթոռը, Ամիդ կամ Տիարպէքիր դառնալէն ետքը (§ 1474), 1473-ի ժանտամահին առթիւ զգայուն ողբ մը գրեց իր ծերութեան ատեն, եւ ինքն ալ քիչ ետքը վախճանեցաւ։ Յիշենք նաեւ Կիրակոս Երզնկացի վարդապետը, ուսկից մնացած է Ոսկեփորիկ գիրք մը, հաւաքածոյ խրատական գրուածներու եւ ժողովրդական գրուածներու եւ ժողովրդական ոտանաւորներու եւ քահանայական հրահանգներու, միջակ եւ աշխարհաբար ոճով։ Իրեն կը պատկանի եւս Աստուածածնայ Անձինք կոչուած Արեւելք գերարփին շարականը որ չարդարացներբնաւ սքանչելի շարական գովեստը, զոր ոմանք կարծած են տալ անոր (ՉԱՄ. Գ. 509)։ Եւ կը ստիպուինք այսչափով փակել ժամանակակից նշանաւոր եւ գիտական անձերու վրայ տրուելիք ծանոթութիւնները։

« 1519. Կարծեցեալ Աթոռակիցներ   |   1521. Սէֆիներու Զօրանալը »
© Gratun.org