Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Գ. Միւսայլ

1525. Յովհաննէս Թլկուրանցի

Սսոյ կաթողիկոս Յովհաննէս Թլկուրանցիին վրայ խօսիլ ուզելով, պէտք է նախ դիտենք թէ բոլորովին տարօրինակ եւ անսովոր դէմք մըն է նա հայրապետական աթոռի վրայ։ Իր կաթողիկոսական գործունէութենէն շատ բան չենք գիտեր, եւ կը հետեւցնենք թէ շատ բան ալ ըրած չէ, թէպէեւ մինչեւ 1525, ամբողջ 36 տարի կաթողիկոսութիւն վարած է։ Բայց ուր եկեղեցական գործունէութեամբ աննշան կը մնայ, նշանաւոր անձ մը կը ներկայանայ իբր եկեղեցական երգերու յօրինող մը՝ Շնորհալիի կամ Նարեկացիի նմանողութեամբ, այլ կատարելապէս աշխարհային երգիչ մը, որ մարմնական սէրը, կնոջ գեղեցկութիւնը, աշխարհի զուարճութիւնները եւ կերուխումի վայելքները կը փառաբանէ զգայուն շեշտերով եւ եռանդուն ոգեւորութեամբ, եւ Խեւ Յովհաննէս Թուլկուրանցի անունով կը փակէ իր տողերը (ԹԼԿ. 31 33)։ Ոչ միայն տաճկերէն բառեր կը գործածէ յաճախ, այլ եւ ամբողջ տաճկերէն երգեր ալ գրած է (ԹԼԿ. 24)։ Սակայն այդ սիրահարական տողերու հետ ունի կատարեալ հոգեւորական երգեր ալ, որոնք հարկաւ կեանքին վերջին մասին մէջ գրուած են, ինչպէս անոնցմէ մէկուն մէջ կըսէ իրեն համար, թէ եօթանասուն տարի լցեր (ԹԼԿ. 48)։ Նկատողութեան արժանի է, որ նոյն իսկ աշխարհային տողերու հետ հոգեւորական զգացումները խառնուած են։ Ուստի մեզի ալ հաւանական կերեւի Կոտանեանցի կարծիքը, որ թուլկուրանցիին համար՝ Դու սուրբ Կարապետի ճորտն ու ծառան եւս ըսելէն (ԹԼԿ. 39) կը հետեւցնէ, թէ նա ալ մէկն եղած է անոնցմէ, որ Մշոյ Ս. Կարապետի ուխտաւորութեամբ եւ եօթնամեայ պահեցողութեամբ աշուղ կամ ըմբիշ կամ լարախաղաց կը դառնային (ԹԼԿ. 7)։ Պիտի աւելցնենք եւս, թէ երիտասարդութիւնը սիրոյ եւ դաւաճանութեան նուիրելէ ետքը յանկարծական դէպքի մը առջեւ փոփոխուած եւ եկեղեցւոյ նուիրուած պիտի ըլլայ։ Եւ իրեն բնական աշխուժութեամբը՝ եկեղեցականութեան մէջ ալ աշխատասէր եւ գրաւիչ գործունէութիւն ցուցնելով հետզհետէ բարձրացած եւ մինչեւ կաթողիկոսութիւն հասած կերեւի։ Այլ թէ Կիլիկիոյ աթոռը ինչ օգուտ քաղեց աշուղ կաթողիկոսէն, կամ թէ Թլկուրանցին ինչ արդիւնքներ ընձեռեց Հայ եկեղեցւոյն, ինչպէս ըսինք, մեզի անծանօթ կը մնան, եւ չգոյութեան կասկածներ կը թելադրեն։

« 1524. Սսոյ Կաթողիկոսներ   |   1526. Աղթամարի Կաթողիկոսներ »
© Gratun.org