Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Դ. Վրաստանցի

1538. Յաջորդելուն Պարագաները

Զաքարիայի յաջորդածը եղած է Սարգիս, զոր Դավրիժեցին կը նշանակէ 1520-ին տէր Սարգիս եւ 1523-ին նոյն տէր Սարգիս կոչմամբ, իսկ յաջորդ կաթողիկոսի անունը կը յերկարաձգէ մինչեւ 1536 (ԴԱՎ. 337)։ Ասկէ քաղելով ընդունուած է սոյն Սարգիսի կաթողիկոսութիւնը դնել 1520-էն 1536, ըստ որուն կը դնէ Երեւանեցին ալ (ՋԱՄ. 20). եւ պէտք է նոյն կերպով պահել, քանի որ ոչ մտ տարբեր յիշատակութիւն չստիպեր զայն փոփոխել։ Համանուն Սարգիսներու իրարու քիչ հեռաւորութեամբ յաջորդելը, առիթ եղած է ոմանց անոնց նոյնացնելու, ինչպէս Բ. եւ Գ. Սարգիսներու վրայ յիշեցինք (§ 1507), եւ այս տեղ ալ Գ. եւ Դ. Սարգիսներու վրայ նոյնութեան կասկած մը կը յարուցանէ Ալիշան (ԱՐՐ. 230), սակայն հիմնական չերեւիր իր կարծիքը։ Դավրիժեցին ճշդարան է նոյն բառը աւելցնելու, երբ միեւնոյն անձին անունը կը կրկնէ, եւ այդ յաւելուածը չունի Զաքարիայէ առաջ եւ ետքը եղող Սարգիսներու վրայ, եւ մենք պիտի չուզենք բաժնուիլ Դավրիժեցիին տեղեկութիւններէն։ Միւս կողմէն Սարգիս Գ.-ը 1476-էն աթոռակից կաթողիկոս եղած գիտենք, եւ ներկայ Սարգիս Դ.- մինչեւ 1536 շարունակած, եւ եթէ նոյն ըլլային 60 տարի շարունակ կաթողիկոսութիւն վարած անձ մը պիտի ունենայինք, որ հաւանական չէ, ենթադրելի չէ, եւ ըսուած ալ չէ, ինչ որ հնար չըսուէր, եթէ իրօք այսպիսի տարօրինակ պարագայ մը ճշմարտուած ըլլար։ Աւելցնենք եւս որ անմեկնելի կը մնայ, ծերացեալ կաթողիկոսի մը 35 տարի առանձնացած Վրաստանի մէջ ապրելէ ետքը, նորէն աթոռ դառնալով 16 տարի եւս պաշտօն վարելը, ինչ որ եղած պիտի ըլլար եթէ Գ. եւ Դ. Սարգիսներու նոյնացնելու դրութիւնը ընդունուէր։ Հետեւաբար պէտք է առանց պատմութիւնը բռնաբարելու Բ. եւ Գ. եւ Դ. Սարգիսները իրարմէ զատել, զորս Աջատար եւ Միւսայլ եւ Վրաստանցի մակդիրներով որոշեցինք։ Դավրիժեցիէն նշանակուած չենք գտներ վերջին Սարգիսի հետ աթոռակից եղող մը անունը, եւ թէպէտ այս միջոցին Էջմիածին առանց աթոռակից չէր մնար, սակայն անհաւանական չենք կարծեր ըսել, որ Սարգիս Վրաստանցին, Էջմիածնի միաբանութենէ հեռի ապրած անձ մը ըլլալով, պահ մը ուզած ըլլայ միայնակ պաշտօնավարել։ Սարգիսի գործունէութենէն ալ յառաջ բերելիք կէտ մը չունինք, դուրսէն աղէտք եւ արկածք, ներսէն տկարութիւն եւ շփոթութիւն, չէին ներեր որ Էջմիածնի գահակալները, ուզելով ալ, կարենային ձեռներէց եւ արդիւնաւոր գործունէութիւն մը ունենալ եւ բոլոր արժանիքնին պէտք է ամփոփենք աթոռի գոյութիւնը պահպանելու եւ վերահաս վտանգները հեռացնելու ջանքերուն մէջ։

« 1537. Աստուածատուր Խթայեցի   |   1539. Կ. Պոլիս և Սիս »
© Gratun.org