Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Դ. Վրաստանցի

1543. Գերմանիա Բողոքական

Վերեւ անցողակի ակնարկեցինք թէ Լեւոն Ժ. Հռոմայ պապը զբաղած էր նորաղանդութեան խնդիրներով (§ 1539), որ ընդարձակ տարածում սկսած էին ունենալ, եւ ի դէպ կը դատենք քանի մը խոսք աւելցնել Բողոքականութեան վրայ, որ եթէ ոչ այն ատեն, վերջին ատեններ Հայերուն մէջ ալ մուտ գործեց։ Յիշած ենք թէ դարուկէս առաջ Եւրոպիոյ մէջ ազատամիտ վարդապետութիւն մը կը քարոզուէր Վիքլէֆի եւ Հուսի ձեռքով (§ 1434)։ Ըսողներ կան թէ անոնց վարդապետութիւնը իր արմատն ունէր Պուզիկեանց աղանդին մէջ, որուն հայկական ծագում ալ կը տրուի (§ 671), եւ որուն հետեւողներ Ասիոյ մէջ ընկճուելէ ետքը Եւրոպա անցան եւ ծագում տուին Բուլղարիոյ Բոգոմիրներուն, Լոնգսբարդեան աղանդաւորներուն եւ Գաղղիոյ Ալբիգեաններուն, որոնց դէմ զինուեցան Դոմինիկեան միաբանութիւնը եւ Հռոմի հաւաքննութիւնը (§ 1179)։ Ըստ այսմ վարդապետական խնդիրներ, շարունակեալ գոյութիւն ունեցած էին, երբ յանկարածական ասպարէզ գտան Մարտինոս Լուտերի ձեռքով։ Երկու գլխաւոր առիթներ շարժումին պատճառ եղան։ Յուլիոս Բ. ռազմագէտ եւ քաղաքագէտ անձ մը, 1503-ին պապ ընտրուելով ձեռնարկած էր Գաղղիացիները եւ Գերմանացիները Իտալիայէ հեռացնել, եւ իր յաջորդը Լեւոն Ժ. 1516 դեկտեմբեր 19-ին Գաղղիոյ հետ համաձայնութիւն կնքելով, Բիտրուրգիոյ կանոնները ջնջած էր (§ 1432), որով Գերմանիոյ հետ միայն յարաբերութիւններ լարուած կը մնային։ Լեւոն Ժ. որ Գեղարուեստից պաշտպան ճանչցուած է, Ս. Պետրոսի Վատիկանեան տաճարին շինութեան միջոցներ հայթայթելու համար, մեզաց եւ ապաշխարանաց լիակատար ներողութեան փոխանակութեամբ նպաստահաւաք ձեռնարկ մը բացած էր, 1517 սեպտեմբեր 13-ին կոնդակով անոր շահագործումը Դոմինիկեան կրօնաւորներուն յանձնելով, մինչեւ անկէ առաջ այդպիսի գործեր Օգոստինեան կրօնաւորներուն իրաւունքն էր եղած։ Մարտինոս Լուտեր Օգոստինեան միաբանութեան կրօնաւոր քահանայ եւ Աստուածաբանութեան ուսուցիչ, իր միաբանութեան իրաւունքը պաշտպանելու ձեռնարկեց, եւ խնդիրը յառաջացնելով, նոյնիսկ դրամով մեղաց ներողութիւն տանելուսկզբունքին դէմ ելաւ, եւ պապական իշխանութեան հիմերը քննութեան ենթարկելով անոր զեղծումները սկսաւ յանդիմանել։ Լուտերի նախանձութիւնը մեծ ընդունելութիւն եւ պաշտպանութիւն գտաւ Օգոստինեաններէ եւ եկեղեցականներէ իբր սեփական խնդիր, եւ Գերմանացի իշխաններէ եւ ժողովուրդէ իբր պապերուն հակագերմանական ուղղութեան ընդդիմութիւն, Մրցումը հետզհետէ աճեցաւ եւ տարածուեցաւ, եւ երբ Լեւոն Ժ. 1520 յուլիս 15-ին Լուտերի 41 նախադասութիւնները, եւ 1521 յունուարին նոյնինքն Լուտերն ալ նզովեց, բողոքականութիւնը հռոմէականութենէ զատուելով ինքնուրոյն կացութեան իրաւունք ստացաւ, եւ որ միայն Գերմանիա այլ ուրիշ երկրներ ալ արձագանգ տուաւ։

« 1542. Ուրիշ Վկաներ   |   1544. Բողոքական Երկիրներ »
© Gratun.org