Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Դ. Վրաստանցի

1544. Բողոքական Երկիրներ

Գերմանիա Հելուետիոյ մէջ գլուխ կանգնեցաւ Ուլրիկոս Զուինկլ , Ձիւրիխի աւագերէցը որ 1522-ին ձայն բարձրացուց դրամի փոքարէն շնորհուած ներողութեանց դէմ, եւ շուտով իրեն յարեցին Հելուետիոյ ինքնուրոյն գաւառները։ Գաղղիախոս Հելուետիոյ եկեղեցականներէն Յովհաննէս Կալվին բողոքական սկզբունքները ընդգրկեց, զորս առաջին անգամ յայտնեց Փարիզի մէջ 1532-ին, եւ անկէ Հելուետիա գալով եւ զանազան քաղաքներ շրջելով իրեն կեդրոնը հաստատեց Ժընէվի մէջ 1536-ին եւ բողոքականութեան աւելի գիտական եւ աւելի կարգադրեալ ձեւ տալու արժանիքն ունեցաւ։ Դանիոյ մէջ Յովհաննէս Թաուզըն մեծ յաջողութիւն ունեցաւ, Քրիստիանոս Բ. եւ Գ. թագաւորներուն պաշտպանութեամբ, մինչեւ որ 1536-ին ընդհանուր գումարմամբ բողոքականութիւնը ազգային կրօնք հռչակուեցաւ։ Նորվէգիա եւ Իսլանտա՝ որ Դանիոյ իշխանութեան ներքեւ էին, եւ Շուետիա որ Դանիոյ գերիշխանութիւնը կը ճանչնար, միեւնոյն հոսանքին հետեւեցան Ալաւոս եւ Լաւրենոս Բէթէրսըն (Petersen) եղբարց քարոզութեամբ Անգղիոյ մէջ Հենրիկոս Ը. թագաւոր, 1521ին Լուտերի դէմ հրատարակութիւն ալ ըրած էր, բայց երբ Կատարինէ Արագոնացիին հետ ամուսնութիւնը լուծելու եւ Աննա Պօլէյնի (Boleyn) հետ ամուսնանալու խնդիրը ծագեցաւ, եւ Կղեմէս Է. պապ՝ 1527-ին նպաստաւոր կարծիք տուած ըլլալով հանդերձ 1529-ին մերժեց, Հենրիկոս՝ Թովմաս Քրօմուէլի (Cromwell) խորհրդով 1531-ին Հռոմէ բաժնուելու որոշումը յայտնեց, եւ անգղիական եկեղեցւոյ ինքնիշխան տէր հռչակուեցաւ, եւ 1534-ին կազմակերպութիւնը լրացուց, թէպէտ ոչ ըստ ամենայնի Լուտերի ու Կալվինի ու Զուինկլի սկզբունքներով, բայց արդեամբ Անգղիան ալ Հռոմէ բաժնուեցաւ, եւ միայն յիշեալ երկիրներու մէջ՝ Հռոմի հետ կապուած։ Մեր նպատակը չէր բողոքականութեան վրայ կատարեալ տեղեկութիւն տալ անոր համար ոչ անոր վարդապետական սկզբունքները բացատրեցինք, ոչ իրեն մէջ ունեցած խնդիրները պատմեցինք, եւ ոչ ալ ներքին կազմակերպութեան զանազան կէտերը յառաջ բերինք։ Այլ բաւական սեպեցինք միայն սկզբնաւորութեան պարագաները եւ քանի մը ժամանակագրական թուականները յիշել, իբրեւ նշանաւոր եղելութիւն մը, որուն մասին իր կարգին պիտի ստիպուինք խօսիլ, Հայոց հետ ալ ունեցած շփումները եւ ներգործած ազդեցութիւնները պատմած ատեննիս։

« 1543. Գերմանիա Բողոքական   |   1545. Նախընթացն ու Աթոռակիցը »
© Gratun.org