Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր ԺԱ. Բիւզանդացի

1546. Նոր Ծռազատիկ

Գրիգորի կաթողիկոսութեան օրով նորոգուեցաւ ծռազատկի հնացեալ խնդիրը, որ հանդիպած չէր 1292-ին վերջին ծռազատիկէն ի վեր, այսինքն է, Հռոմկլայի առնուելէն ասդին (§ 1191)։ Տոմարական հաշիւները այնպէս իմն կը բերեն, որ իւրաքանչիւր հինգհարիւրակին մէջ չորս անգամ միայն ծռազատիկ կը հանդիպի իրարմէ 95 տարի տարբերութեամբ, եւ 247 տարիներու միջոց մը առանց ծռազատիկի կանցնի եւ այս հիմամբ դիտեցինք իր կարգին թէ 1387 տարին ծռազատիկ չէ եղած (§ 1361)։ Առանց ծռազատիկի միջոցը 1292-էն իվեր կը քալէր, եւ նոր ծռազատիկը կիյնար 1539-ին, ինչպէս տոմարական հաշիւները կը ցուցնեն, եւ ուղիղ չէ Ջերմուկցի Եղիա աբեղային զայն 1540-ին դնելը (ԹՈՐ. Բ. 454)։ Շփոթութիւնը կրնանք մեկնել, ըսելով թէ Հայոց 989 թուականը կը սկսէր 1539 նոյեմբեր 7-ին, եւ եթէ Ջերմուկցին իր Յայսմաւուրքը աւարտեց 1539 նոյեմբերէ 1540 մարտ միջոցին, նոր զատիկը չեկած, կրցաւ անցեալ զատիկը միեւնոյն 989 թուականին վերագրել եւ այնպէս յիշատակել։ Ինչ ալ ըլլայ շփոթութեան պատճառը, պէտք է պինդ բռնենք տոմարական հաշիւը եւ 1539 ապրիլ 6-ին եւ 13-ին գնել յոյն եւ հայ զատիկները, ինչպէս կը դնէ ժամանակագիր մըն ալ (ՍԱՄ. 176)։ Հետաքրքրական պարագաներ կը պատմէ Ջերմուկցին Երուսաղէմի մէջ յուզուած վէճերուն մասին։ Ճշմարիտ զատիկին ժողովրդական փաստը լուսահատութիւնը ըմբռնուած ըլլալով, Հայեր Յոյներէ կը պահանջեն, որ անոնց ճրագալոյցին, այսինքն ապրիլ 5-ին Յոյներուն Փլարիոս պատրիարքին հետ, Հայ եպիսկոպոսներ ալ մտնեն սուրբ Գերեզմանը որ քննեն լոյսին ճշմարտութիւնը եւ մինչեւ 500 եւ 1000 ոսկի գրաւ կը խոստանան։ Սակայն Յոյներ չեն հաւանիր, այլ չախմախ եւ քիպրիթ պահեալ ի ղութին գերեզման կը մտնեն, եւ իբր թէ լոյսը կը հանեն, սակայն եէնիչարիք եւ այլազգիք որ ի դռան էին կը վկայեն թէ ինքնին լոյս չելաւ։ Երբոր Հայոց ճրագալոյցը կու գայ, ապրիլ 12-ին, հազիւ թէ Հայեր երկու անգամ թափօր կը դառնան Գերեզմանին շուրջը, եւ ահա լոյսն թռաւ ի կանթեղին, եւ տաճիկ պաշտօնեաներ՝ նզաշէմինն, դատին եւ եազիչին եւ շատ եէնիչարիք, որ ներկայ եղեր են դուրսէն, վկայեր են լոյսին ճշմարտութեան (ԹՈՐ. Բ. 455)։ Այս պարագաները պատմելով, բնաւ դիտում չունինք լոյսի խնդիրները բացատրել, այլ միայն ժամանակին տիրող զգացումներն ու հաւատքը ծանօթացնել։ Ուրախ պիտի ըլլայինք տեսնելով որ գոնէ կռիւներու յիշատակութիւն չըներ Ջերմուկցին, սակայն ուրիշ տեղէ կը վկայուի թէ Յոյներ յարուցին աղմուկ մեծ, եւ առիթ եղեն հանդիպելոյ Հայոց մեծամեծ վնասուց եւ նեղութեանց (ԱՍՏ. Ա. 254)։

« 1545. Նախընթացն ու Աթոռակիցը   |   1547. Երուսաղէմի Գործեր »
© Gratun.org