Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր ԺԱ. Բիւզանդացի

1548. Մանկաժողովի Դադարումը

Սուլտան Սիւլէյման երբոր Պարսից արշաւանքէն դարձաւ 1535-ին (§ 1540), եւ պէտք տեսաւ իր բանակը նոր տարրներով կազմակերպել, հրաման ըրաւ պզտիկ տղաքներ հաւաքեր ամէն կողմէն եւ զանոնք զինուորական կեանքին մարզել։ Այդ առթիւ քրիստոնեայ տղաքներն ալ կը հաւաքուէին անխտիր, եւ իսլամական կրօնքով կը կրթուէին։ Իսկ տղաք բռնի կառնուէին ուր որ կը գտնուէին, տուներ ալ կոխելով դուրս կը հանուէին, եւ ուր ընդդիմութիւն տեղի ունենար, զինու զօրութեամբ, կոտորածով եւ աւերածով կընկճուէին։ Մանկաժողովը աւելի Ասիական գաւառներու մէջ կը կատարուէին, եւ քրիստոնեայ տարրերուն մէջ աւելի հարստահարուողը Հայը կըլլար։ Կը յիշուի թէ սուլտան Սէլիմ առաջին անգամ մտածած էր այդ ձեւը, սակայն խափանուած էր, եւ Սիւլէյման զայն հրամայեց աւելի կազմակերպեալ եւ աւելի բուռն կերպով։ Մանկաժողովը տարուէ տարի կը կատարուէր, եւ ողբեր ու կոծեր, բռնութիւններ եւ խռովութիւններ անդադար էին, մինչեւ իսկ այդ պատճառով Եւդոկիոյ մէջ ութը եկեղեցիներ միեւնոյն 1543 ապրիլ 9 օրը այրուած ըլլալը կը յիշուի տարեգրութեանց մէջ (ՉԱՄ. Գ. 513)։ Բարձր Հայոց հայաշատ գաւառին կրած տառապանքը անտանելի երեւցաւ Մաղաքիա Դերջանցի վարդապետին, որ այն ատեն ազդեցիկ դիրք ունէր այն կողմերը, ոչ միայն իր բանիբուն հմտութեամբ, այլեւ աշխարհաշէն ձեռնարկներով, եւ որուն անունը մենք ալ անձամբ կարդացած ենք Կոթերի եկեղեցւոյն մէջ թէ նորոգեցաւ 974 1525-ին ձեռամբ Մաղաքիա վարդապետի, եւ մեծ կամուրջին վրայ ալ՝ թէ 989 1540-ին կապեցաւ ձեռամբ Մաղաքիա վարդապետին։ Մաղաքիա արդէն ծերացեալ, բայց սրտով առոյգ, անձամբ եկաւ Կոստանդնուպոլիս, ուր պատրիարք էր իր մէկ նախկին աշակերտը, Աստուածատուր Եաղուպեան եպիսկոպոսը (09. ԱՄՍ. 232)։ Գրիգոր Բիւզանդացի պատրիարքին յաջորդը, եւ ամէն ջանք ու միջնորդութիւն գործածեց, մինչեւ որ յաջողեցաւ կայսերական արտօնութիւն ստանալ Դերջանի ու Բաբերդի ու շրջակայից մէջ Հայերուն մանկաժողովը դադրեցնելու։ Մերձաւոր հաշուով հնար է 1545-ին դնել Դերջանցիին յաջողութիւնը։ Օրինակը քաջալերիչ եղաւ ուրիշ գաւառներու ալ, որ յատուկ դիմումներով եւ յարմար միջոցներով ուրիշ մասնաւոր արտօնութիւններ ձեռք ձգեցին, եւ այսպէս հետզհետէ նուազեցաւ մանկաժողովի գրութիւնը, մինչեւ որ ատեն անցնելով իսպառ խափանուեցաւ (ՉԱՄ. Գ. 513)։

« 1547. Երուսաղէմի Գործեր   |   1549. Յաջորդելն ու Աթոռակիցը »
© Gratun.org