Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Ե. Սալմաստեցի

1549. Յաջորդելն ու Աթոռակիցը

Վերջին ծռազատիկը 1293-ին Ստեփանոս Դ. Կաթողիկոսի օրով տեղի ունեցած էր (§ 1191), եւ 1539-ի նոր ծռազատիկին յաջորդեց Ստեփանոս Ե-ի աթոռակից կաթողիկոսութեան բարձրանալը , որ Սալմաստեցի կոչուած է ծննդավայրէն առնելով թէպէտ Կոստանդնուպոլսեցի ըսողներ ալ կան։ Իբր զի նա Պարսկաստանի Հայ գաղութին հետ մայրաքաղաք փոխադրուած էր աղայութեան ատեն (§ 1539), եւ հոն մեծացած ու կրթուած, բաւական հմտութիւն ստացած, եւ Լեհական Հայ գաղթականութեանց մէջ պարտած էր եւ նոյն իսկ լատին լեզու ուսած կըսուի (ՉԱՄ. Գ. 517)։ Ստեփանոս Կոստանդնուպոլիսէ Էջմիածին երթալով, Գրիգորէ աթոռակից ընտրուեցաւ 1541-ին (ԴԱՎ. 337), թերեւս այս թուականէն քիչ ալ առաջ։ Էջմիածինի շրջանակէն դուրս Կոստանդնուպոլիսէ եկողի մը աթոռակցութեան կոչուիլը, մեր տեսութեամբ կրնայ իբր փաստ ծառայել այն կարծիքին զոր յայտնեցինք, թէ ինքն Գրիգոր ալ Կոստանդնուպոլիսէ Էջմիածին գալով հայրապետութեան բարձրացած էր (§ 1545), եւ իրեն յաջորդած էր Ստեփանոս 1545-ին, Դավրիժեցիին ժամանակագրութեան համեմատ (ԴԱՎ. 117), որ ըստ այսմ չորս տարի աթոռակցութիւն վարած կըլլայ։ Ստեփանոս կաթողիկոսութեան սկիզբը փութաց իրեն աթոռակից մը առնել, եւ նորէն Էջմիածինի շրջանակէն դուրս մէկ մըն էր, որ այդ աստիճանին կոչուեցաւ, եւ է Միքայէլ Սեբաստացին։ Այս կերպով պահ մը նոր տարր կը սկսի Էջմիածինի մէջ գործել, եւ Էջմիածինի վրայ ներգործել, եւ նոր շարժում եւ օգտակար գործունէութիւն մը կը սկսի այնտեղ թէպէտ շուտով դադարելու սահմանուած, Վաղարշապատցիներու նորէն կացութեան տիրանալուն հետեւանքով։ Սալմասեցիին շուտով աթոռակից մը ընտրելը, չենք կրնար անոր տարիքին եւ տկարութեան վերագրել, զի 1514-ին գաղութին (§ 1539), տակաւին դեռահաս եղողը 1545-ին մեծ տարիք չէր կրնար ունենալ, այլ այդ որոշման մէջ կը նկատենք այն հեռաւոր դիտումը զօր ունէր, Հայ գաղթականութեանց եւ օտար երկիրներու մէջ պտոյտի ելլալու ուստի պէտք էր որ յարմար տեղակալ ոը թողուր Մայրաթոռին մէջ։ Իսկ այդ հեռաւոր նպատակին մէջ կը տեսնենք ոչ միայն հայրապետական աթոռին նպաստներ ճարելու դիտումը, այլեւ անոր դիրքը բարձրացնելու եւ զարգացման սկզբնաւորութիւնները ընելու կամքը, ինչ որ արդիւնք էր իր կանուխէն ստացած ուսումնական առաւելութեանց։ Նպատակին գործադրութիւնը եթէ անմիջական չեղաւ, շատ ալ չուշացաւ, որովհետեւ Ստեփանոսի ուղեւորութիւնը, սովորաբար կը դրուի շուրջ 1548 թուականին։

« 1548. Մանկաժողովի Դադարումը   |   1550. Քաղաքական Պատահարներ »
© Gratun.org