Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Ե. Սալմաստեցի

1550. Քաղաքական Պատահարներ

Ստեփանոսի նպատակը փութացնելու պատեհ առիթ ընծայեցին քաղաքական պատահարներն ալ։ Շահ Թահմազի եղբայրը Այխազ իշխան, եղբօրը հետ գժտելով, անոր դէմ գրգռած էր Օսմանեանց սուլտան Սիւլէյմանը, եւ սա անոր վստահելով արշաւանք մը կազմեց Պարսից դէմ, բայց Թահմազ խուսափեց մեծ պատերազմի բռնուելէ, եւ Սիւլէյման համարձակ արշաւեց Արարատի եւ Վասպուրականի կողմերը աւերելով եւ գերելով զբազում տեղիս (ԶԱՔ. Ա. 11), եւ 20 ամուր քաղաքներ գրաւելէ ետքը, 1549 դեկտեմբեր 21-ին Կոստանդնուպոլիս դարձաւ (ԺՈՒ. 147)։ Ճիշդ այդ միջոցին է Ստեփանոսի Էջմիածինէ հեռանալը, եւ համընթաց կը հանդիպի Սիւլէյմանի արշաւանքներուն։ Ստեփանոսի անծանօթ չէինՕսմանեանց մեծութիւնն ու զօրութիւնը, եւ իրաւամբ կրնար վստահիլ անոնց վերջնական յաջողութեանը, եւ այս տեսակէտով Կոստանդնուպոլիս կը դիմէր այնտեղ կարգադրելու համար Մայրաթոռին ապագայ կացութիւնը։ Բայց հազիւ թէ Սիւլէյմանի հեռացած էր Պարսից սահմաններէն, որ Թահմազ առիթէն օգտուեցաւ Օսմանեանց սահմանները յարձակելու, եւ բառին բուն նշանակութեամբ աւերեց, քանդեց ու կողոպտեց, Խնուս, Բասէն, Կարին, Դերջան, Կեղի, Բաբերդ, Երզնկա եւ Սպեր գաւառները (ԶԱՔ. Ա. 11)։ Այդ միջոցին Ստեփանոս արդէն Կոստանդնուպոլիս կը գտնուէր, եւ աջակցութեամբ Աստուածատուր պատրիարքի, որուն ազդեցիկ դիրք մը ձեռք ձգած ըլլալը Մաղաքիա Դերջանցիի ընծայած ձեռնտուութեան մէջ տեսանք (§ 1548), ձեռնարկեց Մայրաթոռի պաշտպանութեան պայմանները հոգալ, սակայն աւելի առջեւ չկրցաւ երթալ, որովհետեւ շուտով հասաւ Պարսից արշաւանքին գործը եւ Արեւելքին նորէն Պարսիկներու ազդեցութեան ներքեւ մնալը։ Պարսից յարձակումը 1549-ի վերջերէն սկսելով շարունակեց մինչեւ 1552, անոր համար Թադէոս Սեբաստացի վարդապետը զայն կը զուգակցէ այն տարւոյն յորում հազար ամ լցաւ թւական Հայոց տոմարին (ՉԱՄ. Գ. 514), ակնարկելով Յայտնութեան պատգամին, թէ յետ հազար ամին լուծցէ զստանայ (ՅՅՏ. Ի. 7), զի այստեղ ալ ազգ մի Ղզլպաշ ասին՝ շարժեցաւ հրաման վիշապին (ՀԱՅ. 593)։ Կսկծագին են Սեբաստացիին խոսքերը։ Ոչ գեղ ոչ քաղաք թողուցին, կըսէ զամենայն հրով այրեցին, զայգիքն ամէն կտրեցին, զարտորայքն ամէն այրեցին, զամենայն սրով մաշեցին (ՀԱՅ. 594) վանք եւ եկեղեցիք ի հիմանց խախտեալ փըլուցին բազում գիրք ու աստուածաշունչք զայն ամէնն առեալ գերեցին (ՀԱՅ. 595)։ Բնական էր որ այդ պատահարներ վերիվայր ընէին Սալմաստեցիին նպատակը, եւ զայն կասեցնէին Օսմանեան կայսրութեան մօտ դիմումները շարունակելէ։

« 1549. Յաջորդելն ու Աթոռակիցը   |   1551. Սալմաստեցին Ի Հռոմ »
© Gratun.org