Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Ե. Սալմաստեցի

1562. Ստեփանոսի Մահը

Ստեփանոս Ե. Սալմաստեցիի կեանքը մինչեւ 1566-ի վերջերը, կամ 1567-ի սկզբները երկարաձգելը պատմական պահանջ մը ցուցուցինք (§ 1555), սակայն անոր կեանքին վերջին մասին գործունէութենէն բան մը չենք կրնար պատմել, մանաւանդ թէ պիտի ընդունինք թէ ինքն մոռցուած մնալու չափ քաշուած կացութիւն մը կը պահէր, եւ Էջմիածինի գործերուն գլուխը կը գտնուէր Բարսեղ Գ. աթոռակից, երբ Միքայէլ Ա. Սեբաստիա կը մնար՝ 1561 եւ 1563 տարիներու միջոցին, եւ այս վերջինը կը ստանձնէր գլխաւոր գործունէութիւնը, երբ Մայրաթոռ կը դառնար 15663-ին, ուսկից ապրիլ 1ին երկրորդ նամակ մը կուղղէր Հռոմ (1568)։ Սալմաստեցիին մահուան պարագաներուն մասին ալ որոշակի բան մը չունինք գրելիք, եւ կերեւի թէ ծերութեամբ եւ տկարութեամբ կեանքը վերջացուցած է։ Սկիզբէն զինքը իբր կրթուած եւ ուսումնական անձ մը ներկայացուցինք (§ 1549), եւ իրօք ալ իր այդ ձիրքերուն արդիւնք ցուցուց, եթէ ոչ իսկապէս եւ ամբողջապէս անկեալ վիճակը վերականգնելով, գոնէ առաջին անգամ զարթնումի նշան տալով եւ դէպի զարգացում առաջին քայլն առնելով, Եւրոպական զարգացման հետ յարաբերութեան մտնելով, եւ անձամբ ալ Իտալիա, Գերմանիա եւ Լեհաստան ճամբորդելով։ Տպագրական արուեստին Հայոց մէջ առաջին անգամ 1512-ին երեւան գալը, ուղղակի Հայ ոյժերու արդիւնք չերեւար (§ 1527), իսկ Աբգար Եւդոկիացիին ձեռնարկը, որով բացառաբար փառաւորուած է ցարդ Միքայէլ Սեբաստացիին անունը, ժամանակագրական հետազոտութեանց եզրակացութեամբ նշանաւոր բաժին մը կապահովէ Ստեփանոս Սալմաստեցիին, որ թելադրիչ կամ հրահանգիչը եղաւ Միքայէլ Սեբաստիա անցնելուն, եւ այն տեղէ աւելի դիւրութեամբ գործին աշխատելուն, ինչ որ անհնար պիտի ըլլար Էջմիածինի մէջ գործադրել։ Այդ տեսութեամբ պարտք կը զգանք Սալմաստեցիին նշանաւոր եւ արդիւնաւոր յիշատակութիւն մը ընծայել կաթողիկոսներու շարքին մէջ, եւ վերջին դարերու զարթնումին նախահայրը եւ նախասկիզբը ճանչնալ զայն։ Իսկ այդ առթիւ տեղի ունեցած միաբանական երեւոյթներուն մասին հարկ չենք զգար անդրադառնալ, իր կարգին պարզաբանած ըլլալով թէ Ստտեփանոսի ուղեւորութեան (§ 1552) եւ թէ Աբգարի պատուիրակութեան նշանակութիւնը (§ 1559

« 1561. Աբգարի Արդիւնքը   |   1563. Միւս Աթոռներ »
© Gratun.org