Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Ե. Սալմաստեցի

1564. Զարթնումի Առաջիններ

Գոհունակ զգացումով մը յիշեցինք (§ 1562), թէ Սալմաստեցիին կաթողիկոսութեան միջոցը ազգային զարգացման առաջին զարթնումի միջոցն եղաւ։ Ինչպէս անհատական, նոյնպէս հանրային կեանքի մէկ ալ վայրկեաններ կամ, յորս բարեդէպ պատահարներ ըստ ինքեան անկարեւոր՝ ամենակարեւոր արդիւնքի մը սկզբնապատճառ կը դառնան։ Այսպէս է ներկայ պարագան ալ, զի գիտենք թէ ըստ ինքեան շատ մեծ չէր Սալմաստեցիին ըրածը, այլ մեծամեծ հետեւանքներ յառաջ բերաւ։ Ժամանակիս մէջ իրենց ուսումնական ջանքով, թէ ոչ երկասիրութեամբ, նշանաւոր անձերուն գլուխը պէտք է յիշենք դարձեալ Ստեփանոս Սալմաստեցի եւ Միքայէլ Սեբաստացի կաթողիկոսներուն անունները, անոնց կցելով նաեւ Գրիգորիս Աղթամարցին (§ 1556)։ Յիշենք եւս Մաղաքիա Դերջանցի վարդապետը (§ 1548), որուն աշխարհէն եւ ազգօգուտ ձեռնարկներէն զատ, բանիրուն եւ հմուտ անձ մը եղած ըլլալն ալ վկայուած է։ Իրեն դրացի, հաւանաբար եւ գործակից եղած է Ղուկաս Կեղեցի կամ Խորձենացի վարդապետը, որ յատուկ աշակերտութիւն մըն ալ կազմած է, եւ իրեն ձեռնասուններէն արժանաւոր կաթողիկոսներ ալ եղած են։ Ղուկաս թողած է տոմարական գրուած մը ոտանաւոր եւ արձակ խառն գրութեամբ (ԴԱՎ. 4)։ Աղթամարի կողմերն ալ ուսմամբ պարապողներու անուններ ունինք, ինչպէս են, Սիմէոն Ապարանցի վարդապետը, որ հմուտ աշակերտներ ալ հասուցած է, որոնցմէ կը յիշուի Կարապետ Գարագցի, Յովհաննէս Խիզանցի, եւ Յովհաննէս Ծաղկող վարդապետները։ Նոյն աշակերտութենէ եղած են Յովհաննէս Կըրճօն, եւ Յովհաննէս Գրագիր վարդապետներ, եւ Սահակ որ վարդապետաց վարդապետ մականունին արժանացած է։ Վարագի մէջ ալ աշակերտութիւն մը կազմած է Մարգար Պարոնտէր եպիսկոպոսը, եւ իրեն ձեռնասուններէն յիշուած են Զաքարիա Փիլիսոփայ, Կարապետ Ջամալ, եւ Յովհաննէս Բրգուտենց վարդապետներ, որոնց յօրինած երգերն ու գանձերը կը գտնուին աստեւանդ (00. ԲԻԶ. 1197)։ Ինչպէս կանխեցինք յայտարարել, այդ անունները կը յիշենք ոչ իբրեւ գերազանց հանճարներ, եւ ոչ իբրեւ ընտիր երկասիրութեանց հեղինակներ, այլ իբր առաջին ռահվիրաներ, որոնք ահագին անկումէ մը ետքը առաջին շարժումը տուին զարթնումի դարերուն։

« 1563. Միւս Աթոռներ   |   1565. Ժամանակակից Վկաներ »
© Gratun.org