Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Ե. Սալմաստեցի

1565. Ժամանակակից Վկաներ

Ժամանակակից ծանոթութիւնները լրացնելու համար յիշենք նաեւ սոյն միջոցին նահատակուած նոր վկաներ։ Խտըրշահ անուն երիտասարդ մը, որուն բուն ծննդավայրը չէ յիշուած, հեռու տեղաց գալով Մարզուան կը հասնի 1541-ին մէջ օր մը, եւ հազիւ թէ պանդոկ մը կիջնէ ու խօսակցութեան կը մտնէ, իսկոյն աղմուկ մըն է կը սկսի, թէ Խտըրշահ յիշոցք ասաց (ՆՈՐ. 378), իբր թէ իսլամութեան հայհոյած ըլլայ։ Հոն եղողներ կը զայրանան մէրկիկ արին, ու գլխիբաց առին տարան ի դատասատան, երկու ձեռկունքն յետին կապած։ Դատաւորին առջեւ ոչինչ կօգտէ Խտըրշահի բողոքը, ուրացութեան կը հրաւիրուի որ պատիժէ ազատի, եւ պարգեւներ ալ կը խոստացուի, բայց Խտըրշահ կը մերժէ յայտարարելով թէ ինքն աւելի ալ ունի (ՆՈՐ. 380)։ Ասոր վրայ կատաղելով մահուան վճիռ կը հանեն եւ հրապարակին վրայ կրակի նետելով կը նահատակեն (ՆՈՐ. 382)։ Սարգիս Մելիտինացի վկայի մը արձանագրութիւնը կը պահուի Զմիւռնիոյ եկեղեցւոյն բակը, որուն մէջ ըսուած է, թէ Սարգիս յատենի համարձակի, եւ մեծ հանդիսիւ նահատակի, բայց ուրիշ մանրամասնութիւններ գրուած չեն։ Նահատակութիւնը եղած է նոր կիրակիի երեքշաբթի օրը ապրիլ 15-ին հանդիպիած տարին։ Իսկ թուականը յամի հազար հայկեանս թուի, թերի է օրինակին մէջ (ՔՕՍ. Ա. 82), եւ կրնայ 1550, 1561 եւ 1572 թուականներուն յարմարիլ անխտրաբար։ Հրատարակիչներ 1550-ին կը դնեն (ՆՈՐ. 383), բայց յարմարագոյն է գոնէ 1561-ին իմանալ, զի Հայոց 1000 թուականը 1551-ին կը պատասխանէ, եւ պակաս տողն ալ հարկաւ հազարին վրայ յաւելուած թիւ մը պիտի պարունակէր։ Լոկ համառօտ յիշատակով ծանօթ է եւս Սիլիվրիցի Խոռոմ, կամ ուղիղ հնչմամբ՝ Հռիփսիմէ Սիլիվրիցի վկայուհին, զոր նահատակ արին 1554 փետրուար 14, չորեքշաբթի օր, ընդ արշալոյսն, Տեառընդառաջի առտուն (ՆՈՐ. 385)։ Վերագոյնդ Թահմազի արշաւանքները պատմած ատենիդ, մեծամեծ կոտորածներ ալ տեղի ունեցած ըլլալը յիշեցինք (§ 1556), եւ գիտենք թէ իսլամական սովորութիւն էր ուրացութիւնը առաջարկել հարուածը չի տուած։ Հետեւաբար անթիւ եղած են այդ պարագաներուն մէջ վկայող նահատակ նահատակները, որոնց ոչ անունները գիտենք եւ ոչ թիւը։ Թադէոս Սեբաստացիի յիշատակարաններուն մէջ կը գտնենք միայն Արճէշի վանքի առաջնորդ Յակոբ վարդապետի եւ իր երեսուն միաբանակից ընկերներուն նահատակութիւնը, որոնք ասպատակին հասնիլը իմանալով, գիշերուան մէջ պատարագի ըսպաս կը պատրաստէին հաղորդուելու համար, բայց մինչդեռ պատարագէին, եւ ժամարարքն սպաս դնէին, յանկարծ հասան սուսերամարտիկ Պարսիկներ, եւ անողորմ կոտորեցին ամէնքն ել։ Յակոբ Մեծոփեցիի եւ ընկերներուն նահատակութիւնը տեղի ունեցած է 1552 օգոստոս 14-ին, Վերափոխման կիրակէին առտուն (ՀԱՅ. 595), եւ չենք գիտեր թէ ինչու ոմանց անմեկնելի երեւցած է նահատակութեան թուականը (ՆՈՐ. 682)։ Նահատակաց կարգին պէտք է դասել եօթնասուն ազատորդիները, որ մէկ գիշերուան մէջ սպաննուած են Կարնոյ մէջ 1550-ին (ՍԱՄ. 176), թէպէտ անյայտ կը մնան մեզ եղելութեան պարագաները։

« 1564. Զարթնումի Առաջիններ   |   1566. Զանազան Աթոռակիցներ »
© Gratun.org